CZĘŚĆ 4
Był to Aleksiej Pietrowicz, sekretarz powiatowy, którego widziałam tylko raz, podczas zebrania w naszej wsi. Przyjechał drezyną, w czystym płaszczu i z twarzą człowieka, który nie przywykł do sprzeciwu.
Mielnik natychmiast wyprostował plecy.
— Towarzyszu sekretarzu, dobrze, że przyjechaliście. Ta dziewczyna jest córką kułaka i uciekła z pomocnikiem bandytów.
Aleksiej nie spojrzał na mnie. Popatrzył na dokument w dłoni Mielnika.
— Kto podpisał zgodę na jej przewóz?
— Ja, na podstawie zeznań.
— Czyje zeznania?
— Świadków ze wsi.
— Wymień ich.
Mielnik otworzył usta, ale nie odpowiedział od razu.
Jan zrobił krok naprzód.
— Żadnych świadków nie było. Podpisy są zmyślone.
— Milcz, kowalu — syknął Mielnik.
— Nie będę milczał — odparł Jan. — Przez trzy lata kułeś sobie władzę z cudzych strachu i głodu. Dziś przyniosłem rachunek.
Aleksiej wyciągnął rękę.
— Zeszyt.
— Leży pod wagonem — powiedział Jan.
Jeden z kolejarzy podniósł go z ziemi. Okładka była rozcięta, kilka stron ubrudzonych smarem. Mimo to zapiski mojego ojca dało się odczytać.
Mielnik rzucił się, żeby wyrwać zeszyt, lecz Grzegorz zastąpił mu drogę.
— Cofnij się — powiedział.
— Ty nędzny sieroto, myślisz, że uratujesz tę rodzinę?
— Nie uratuję wszystkich. Ale ciebie już nikt nie osłoni.
Wtedy Mielnik popełnił błąd. Wyrwał z kieszeni drugi papier i podsunął go Aleksiejowi.
— Mam tu podpis samego Jelesina. Zobowiązał się dostarczyć dziewczynę. To on ją porwał, nie ja.
Aleksiej przeczytał dokument, a potem spojrzał na Grzegorza.
— To prawda?
Grzegorz nie spuścił oczu.
— Tak. Związałem ją i zabrałem do lasu.
Matka krzyknęła:
— Coś ty zrobił, chłopcze?
— Uratował mnie — powiedziałam, choć słowo ugrzęzło mi w gardle. — Ale zrobił to bez mojego pozwolenia.
Aleksiej popatrzył na mnie uważnie.
— Opowiedz wszystko.
Opowiedziałam. O polu. O sznurze. O chacie. O kartce wsuniętej pod drzwi. Nie wybieliłam Grzegorza. Powiedziałam, że bałam się jego tak samo, jak ludzi Mielnika. Powiedziałam też, że gdyby nie on, tego ranka wsiadłabym do wagonu.
Grzegorz słuchał z pochyloną głową.
Kiedy skończyłam, Aleksiej odwrócił się do Mielnika.
— Dlaczego w dokumentach jest napisane, że dziewczyna ma osiemnaście lat, skoro ma dwadzieścia jeden?
Mielnik zbladł.
— Pomyłka kancelaryjna.
— A dlaczego przy jej nazwisku jest dopisek „przeznaczona do dyspozycji naczelnika”?
Na peronie zrobiło się cicho.
Matka zakryła usta dłonią. Grzegorz zacisnął pięści. Ja poczułam, że kolana uginają się pode mną.
Mielnik rozejrzał się, szukając twarzy, która jeszcze by mu ufała. Nie znalazł żadnej.
Aleksiej kazał odsunąć strażników od wagonu. Piotr i Wasyl podbiegli do matki. Ojca nie było wśród uwolnionych, bo zabrano go wcześniej ciężarówką do magazynu powiatowego. Pojechaliśmy tam jeszcze tego samego dnia.
Znaleźliśmy go w pustym spichlerzu, siedzącego na worku zboża. Miał rozcięty łuk brwiowy, ale trzymał się prosto.
— Wiedziałem, że wrócisz — powiedział do mnie.
— Nie wróciłam sama.
Ojciec spojrzał na Grzegorza. Przez długą chwilę żaden z nich się nie odezwał.
— Związałeś moją córkę — powiedział w końcu.
— Tak.
— A potem ją ochroniłeś.
— Tak.
Ojciec wstał. Myślałam, że go uderzy, lecz tylko podał mu rękę.
— Za pierwsze cię nie pobłogosławię. Za drugie nie zapomnę.
Grzegorz uścisnął jego dłoń, ale nie patrzył na mnie.
Przez następne dni wieś mówiła wyłącznie o Mielniku. Nie zamknięto go w kajdanach i nie urządzono widowiska. Aleksiej zabrał jego pieczęć, dokumenty i klucze do magazynu. Naczelnik musiał opuścić urząd, zanim zdążył spalić resztę papierów. Najgorsze dla niego było jednak to, że wszystkie rodziny, które rozdzielał, zaczęły składać własne zeznania.
Mielnik chciał pozbyć się świadków.
Stworzył ich siedemnastu.
Matka wróciła do domu, ale długo budziła się w nocy, gdy słyszała koła na drodze. Bracia przestali żartować o kolchozie. Ojciec ukrył zeszyt nie w lesie, lecz pod deską w naszej izbie, obok rodzinnych listów.
A Grzegorz?
Przez kilka tygodni pracował przy naprawie mostu. Nie przychodził do nas i nie próbował udawać, że jego czyn był piękny. Pewnego wieczoru zastałam go przy kuźni. Nad ogniem wisiał mosiężny klucz od skrzynki z dokumentami.
— Przyprowadziłem ci coś — powiedział.
Podał mi nóż, którym przeciął mój sznur tamtej nocy. Rękojeść była osmalona, a na ostrzu wciąż widniało małe nacięcie.
— Po co mi to?
— Żebyś mogła sama zdecydować, co ze mną zrobić.
— Nadal myślisz, że odpowiem ci za porwanie?
— Masz do tego prawo.
— Mam też prawo nigdy ci nie wybaczyć.
— Wiem.
To „wiem” nie było prośbą. Nie próbował mnie zmiękczyć. Stał tylko przy kowadle, z poparzoną dłonią i twarzą człowieka, który pojął, że uratowanie kogoś nie daje prawa do posiadania go.
Wzięłam nóż.
— Nie chcę, żebyś był moim wybawcą — powiedziałam. — Jeśli kiedykolwiek będziesz przy mnie, będziesz musiał być po prostu Grzegorzem.
Skinął głową.
— Spróbuję.
Nie obiecałam mu miłości. Nie od razu. Nauczyłam się, że cudze decyzje mogą wyrwać człowieka z niebezpieczeństwa, ale tylko on sam może odzyskać własny głos.
Rok później na miejscu starej leśniczówki postawiono mały magazyn dla naszej spółdzielni. Pewnego dnia przyjechała tam Olga Siergiejewna, aby oddać mi ostatnią kartkę z listy. Mielnik, uciekając z miasteczka, wyrwał ją z akt i schował w kieszeni. Widniał na niej jego własnoręczny dopisek dotyczący mnie.
— Spal ją — powiedziała Olga.
— Nie.
— Po co ci?
— Żeby nikt kiedyś nie powiedział, że tego nie było.
Włożyłam kartkę do zeszytu ojca, między rachunek za zboże a przepis matki na chleb gryczany.
Grzegorz stał przy drzwiach magazynu i trzymał w dłoni stary sznur, który znalazł w chacie. Chciał go wyrzucić, lecz zatrzymałam go gestem.
— Zostaw — powiedziałam.
— Po co?
— Żeby pamiętać, że można ocalić człowieka i jednocześnie go zranić.
— A co ze mną?
Spojrzałam na jego ręce, popękane od pracy przy kowadle.
— Jutro przyjdź na pole. Sama zdecyduję, czy podasz mi sierp.
Następnego ranka pojawił się punktualnie. Nie wszedł między bruzdy bez pytania. Stanął przy miedzy i czekał.
Podałam mu sierp rękojeścią do przodu.
— Tnij równo — powiedziałam. — I nie waż się mnie dotknąć, dopóki sama nie poproszę.
Grzegorz przyjął narzędzie, a metal błysnął nad złotym zbożem.
Tym razem to ja wskazałam mu, gdzie ma stanąć.
Przegapiłeś początek?


