CZĘŚĆ 4
— Władimir Juriewicz — powiedziałam, odkładając słuchawkę.
Przewodniczący nie poruszył się.
Matwiej spojrzał na niego, potem na swoją okaleczoną dłoń.
— Jak długo?
— To pomyłka w księgach — odparł Władimir. — Kopalnia ma bałagan.
— Kopalnia nie podpisuje za mnie dokumentów — powiedział Matwiej.
W pomieszczeniu było duszno od dymu z pieca. Maria stała przy ławce i zaciskała mosiężny naparstek tak mocno, że jego brzeg odcisnął się jej w skórze.
Wyjaśniłam urzędnikowi z kopalni, że Krawczuk znajduje się na stacji i że dokumenty są zabezpieczone. Nie wzywałam od razu całego szeregu ludzi. Najpierw chciałam, żeby każdy przy tym stole usłyszał, co właśnie stracił.
Władimir stracił pewność, że wieś będzie milczeć.
Tatiana straciła wymówkę o pustej kartce żywnościowej.
A Matwiej usłyszał, że przez pół roku ktoś pobierał świadczenie należne jego córce i jemu samemu.
— Oddaj pieniądze — powiedział do przewodniczącego.
— Nie mam ich.
— Masz dom, który chciałeś dostać.
Władimir gwałtownie wstał.
— Myślisz, że możesz tu przyjechać z kopalni i rozkazywać? Nie wiesz, co się działo w waszym domu. Twoja żona umarła, zostawiając dziecko. Tatiana utrzymała wszystko przy życiu.
— Za pieniądze Marii?
— Za pieniądze, których ty nie potrafiłeś przysłać na czas!
— Przysyłałem.
— Za mało.
Tatiana odwróciła się do niego.
— Powiedziałeś, że jeśli oddam dziewczynę, dom będzie należał do mnie. Mówiłeś, że Matwiej już nie wróci, bo kopalnia odeśle go do domu dla inwalidów.
Władimir zacisnął szczękę.
— Zamknij się.
— To ty kazałeś napisać list — ciągnęła. — Dałeś kartkę swojemu siostrzeńcowi. Powiedziałeś, że nikt nie będzie sprawdzał podpisu, bo inspektorka ma przed sobą sześcioro dzieci i pociąg nie poczeka.
Matwiej zrobił krok w jego stronę.
— Kto napisał list?
Władimir cofnął się do ściany.
— Nie pamiętam.
— Ja pamiętam — powiedziała Frosia. — Chłopak czekał rano przy kasie. Na kopercie była pieczęć rady.
Wtedy rozległ się gwizd. Pociąg ruszał bez sześciorga dzieci. Koła zazgrzytały, wagon drgnął, a przez okno przemknęła para.
Maria patrzyła na oddalające się tory.
— Czyli nie wyjeżdżam? — zapytała.
— Nie — odpowiedziałam. — Nie dzisiaj.
— A jutro?
Pytanie zawisło między nami. Matwiej spuścił wzrok.
— Jutro zabieram cię do siebie — powiedział. — Ale nie mam jeszcze mieszkania. Śpię w pokoju przy kopalni. Nie ma tam nawet łóżka dla dziecka.
Maria przyjęła to bez płaczu.
— Mogę spać na ławce.
— Nie będziesz spała na ławce — powiedziałam stanowczo.
Miałam syna Artema i mały pokój, w którym stało łóżko po mojej siostrze. Wiedziałam, że nie mogę zatrzymać Marii na zawsze bez decyzji urzędu, ale mogłam zrobić coś, czego nie przewidywała żadna rubryka.
— Zostanie u mnie do czasu wyjaśnienia sprawy — powiedziałam. — Matwiej będzie przychodził codziennie, a kiedy kopalnia przydzieli mu lokal, zabierze córkę.
Matwiej patrzył na mnie długo.
— Nie mam czym pani zapłacić.
— Nie przyjęłam jej dla zapłaty.
— Oddam wszystko.
— Oddaj jej to, czego nie mogłeś dać przez te miesiące. Prawdę. I obecność.
Skinął głową. Nie obiecywał wielkich rzeczy. Wyjął z kieszeni małą lampkę górniczą z porysowanym szkłem.
— To było przy mnie w szybie — powiedział Marii. — Matka podarowała mi ją przed ślubem. Weź ją.
Dziewczynka dotknęła lampki jednym palcem.
— Będzie działać?
— Jeśli ją napełnię olejem.
— To napełnij.
Matwiej uśmiechnął się krótko. W jego twarzy pojawiło się coś, czego wcześniej nie widziałam: nie ulga, lecz decyzja.
Tatiana siedziała przy stole z pustymi rękami. Nagle wyglądała starzej niż przed godziną.
— Maria — powiedziała. — Nie chciałam, żebyś zmarła z głodu.
Dziewczynka spojrzała na nią.
— Ale chciałaś, żebym zniknęła.
Tatiana zakryła twarz.
Nie pocieszałam jej. Nie dlatego, że nie czułam litości. Po prostu Maria zbyt długo musiała znosić cudzy wstyd, żeby teraz jeszcze go za kogoś dźwigać.
Władimir próbował wyjść, lecz przy drzwiach czekał już sekretarz rady powiatowej, którego wezwałam z kancelarii stacji. Nie było krzyków ani widowiska. Zabrano dokumenty, pieczęć i klucze do gabinetu. Władimir miał następnego dnia zdać wyjaśnienia w sprawie świadczeń i fałszywego zaświadczenia.
Najbardziej bolało go nie to, że ktoś go zatrzymał.
Bolało go, że wszyscy widzieli, jak Frosia wyjął nadpalony telegram z popiołu.
Tatiana podpisała oświadczenie, że pobierała racje Marii i przekazywała je przewodniczącemu w zamian za obietnicę domu. Nie broniła się już. Poprosiła tylko, żeby jej własne dzieci nie zostały wysłane do krewnych.
— Zostaną z panią — powiedziałam. — Ale racje będą wydawane osobno i pod kontrolą rady.
— A Maria?
— Maria nie jest rzeczą, którą można pani odebrać albo pani zostawić. Jest dzieckiem.
Wyszliśmy ze stacji po piętnastej. Peron opustoszał. Z mokrych desek unosił się zapach kreozotu, a na torach drżała cienka warstwa pary.
Matwiej niósł torbę córki. Była lekka, prawie pusta.
Maria szła między nami. Na nogach miała wciąż but związany drutem. Zatrzymała się przy schodach prowadzących do ulicy.
— Pani Galino?
— Tak?
— Czy mogę zabrać ten naparstek do domu?
— To twój naparstek.
— A jeśli Tatiana powie, że należy do niej?
Matwiej uklęknął i poprawił jej drucik przy bucie.
— Wtedy pokażesz jej, że masz go od mamy.
Maria pokręciła głową.
— Nie chcę jej nic pokazywać.
Pomyślałam, że to była pierwsza rzecz, której odmówiła bez lęku.
Przed moim domem Artem stał na ganku i czekał. Miał w ręku drugi kawałek chleba, ten, którego rano nie zdążył zjeść.
— To dla niej — powiedział.
Maria spojrzała na niego podejrzliwie.
— Nie jestem złodziejką.
— Wiem — odpowiedział Artem. — Dlatego ci go daję.
Wzięła chleb. Nie podziękowała. Nie musiała.
Matwiej został przy płocie, jakby bał się przekroczyć granicę między drogą a naszym podwórzem.
— Przyjdę jutro przed zmianą — powiedział.
— Przyjdź wcześniej — odparłam. — Ona nie powinna czekać na ojca według zegara kopalni.
— Przyjdę.
Tym razem mu uwierzyłam nie przez słowa, lecz przez to, co zrobił potem. Odpiął od pasa lampkę górniczą, nalał do niej resztkę oleju z małej butelki i zapalił knot. Płomień był słaby, ale nie gasł.
Podał ją Marii.
Dziewczynka weszła na ganek, trzymając w jednej dłoni chleb, a w drugiej lampkę. Mosiężny naparstek schowała do kieszeni.
Kiedy odwróciła się do ojca, światło lampki rozlało się po jej twarzy i zatrzymało na porysowanym szkle.
— Tato — powiedziała. — Jutro opowiesz mi o kopalni.
Matwiej położył zdrową dłoń na furtce.
— Jutro opowiem ci wszystko.
A Maria uniosła lampkę wyżej, jakby chciała pokazać mu drogę do własnego dziecka.
Przegapiłeś początek?


