W chwili, gdy mój mąż powiedział przy śniadaniu, że chce rozwodu, nóż wysunął mi się z ręki i uderzył o talerz z takim hukiem, że kot uciekł pod kredens.
— Powtórz — poprosiłam.
Wiktor Pietrowicz złożył gazetę w równą kostkę. Robił to zawsze, kiedy zamierzał powiedzieć coś, czego nie dało się już cofnąć. Miał na sobie granatowy sweter z łatą na łokciu, tę samą, którą przyszywałam mu trzy zimy temu.
— Chcę się rozwieść, Nino.
Herbata spłynęła na haftowany obrus. Patrzyłam na brązową plamę i myślałam tylko o tym, że czterdzieści dwa lata małżeństwa właśnie rozpadły się między cukierniczką a talerzem z jajkiem.
— W twoim wieku? — zapytałam. — Masz sześćdziesiąt siedem lat.
— Właśnie dlatego. Nie chcę już tracić czasu.
— Na co?
Zdjął okulary i przetarł szkła serwetką.
— Na życie dla siebie.
Zaśmiałam się, ale ten śmiech zabrzmiał obco, jak kaszel starego zegara.
— Przez czterdzieści dwa lata żyłeś dla chińskiego cesarza?
Jego szczęka stwardniała.
— Zawsze musisz kpić.
— A ty zawsze musisz przemawiać do mnie jak do obcej osoby.
Wtedy wymienił jej imię.
— Galina Michajłowna mnie rozumie.
Znałam Galinę. Bibliotekarka z filii przy naszym bloku, kobieta o cienkich okularach i włosach spiętych srebrną klamrą. Wiktor chodził tam od kilku miesięcy. Wracał z zapachem kurzu, papieru i zimnego korytarza.
— Bibliotekarka? — spytałam.
— Rozmawiamy o książkach. O rzeczach ważnych.
— A ze mną o czym rozmawiasz?
Nie odpowiedział.
O jedenastej przyjechała Walentyna, moja sąsiadka i przyjaciółka od trzydziestu lat. Znalazła mnie przy stole, z palcami zaciśniętymi na zimnej filiżance.
— Wiktor chce rozwodu — powiedziałam.
Walentyna wypuściła biszkopt na serwetkę.
— Co takiego?
— Zakochał się w bibliotekarce.
— W jego wieku?
— Właśnie to powtarzałam.
Próbowała mnie pocieszać, ale każde słowo brzmiało jak cienki papier. Córka Olga przyjechała po południu. Zdjęła płaszcz, postawiła na stole słoik kompotu i długo patrzyła na ojca.
— Tato, naprawdę chcesz to zrobić?
— To moja decyzja.
— A mama?
— Mama sobie poradzi.
Poczułam, jak coś we mnie pęka. Nie z powodu rozwodu. Z powodu tego jednego zdania.
Wieczorem znalazłam w jego szufladzie kopertę z kancelarii notarialnej. Nie otworzyłam jej. Wiktor wszedł do pokoju i wyrwał mi ją z ręki.
— Nie masz prawa grzebać w moich rzeczach.
— Po czterdziestu dwóch latach nagle mam obce ręce?
— Jutro wszystko wyjaśnię.
Następnego dnia, o dziewiątej rano, siedzieliśmy w kancelarii przy ulicy Lipowej. Na biurku leżała granatowa teczka, a notariusz przekładał dokumenty, stukając paznokciem w metalowy klips.
— Zanim rozpoczniemy — powiedział — muszę zapytać, czy oboje rozumieją państwo konsekwencje podpisu.
Wiktor spojrzał na mnie.
Drzwi uchyliły się i do środka weszła Galina Michajłowna. W dłoni trzymała mały notes z biblioteczną pieczątką.
— Muszę coś powiedzieć — szepnęła.
Wiktor zerwał się z krzesła.
— Nie tutaj.
Galina położyła notes obok teczki i wyciągnęła rękę do dokumentów. Jej palce dotknęły metalowego klipsa, a ja pochyliłam się, żeby zobaczyć, co przyniosła…
CZĘŚĆ 2
…ale Galina nie otworzyła teczki. Zamiast tego cofnęła rękę i spojrzała na Wiktora tak, jak patrzy się na człowieka stojącego zbyt blisko krawędzi.
— Nie będę kłamać za pana — powiedziała.
W kancelarii zrobiło się duszno. Za oknem tramwaj zgrzytnął na zakręcie, a metalowa łyżeczka w filiżance notariusza zaczęła drżeć od wibracji.
— Nikt cię o to nie prosił — syknął Wiktor.
— Prosił pan, żebym podpisała oświadczenie, że zamieszkamy razem. Nie podpiszę.
Odwróciłam się do niego.
— Zamieszkacie razem?
Wiktor pobladł.
— To nie tak.
— Jak więc?
Galina zdjęła okulary i przetarła je rogiem chusteczki.
— Wiktor przychodził do biblioteki nie tylko po książki. Ćwiczył ze mną zapamiętywanie. Daty, nazwiska, adresy. Czasami czytał tę samą stronę pięć razy.
— Przestań — powiedział Wiktor.
— Nie mogę.
Spojrzała na mnie.
— On nie chciał się ze mną ożenić. Chciał, żebym wszystkim powiedziała, że go rozumiem. Myślał, że jeśli odejdzie od pani, nikt nie zauważy, co się z nim dzieje.
Wiktor gwałtownie wstał. Krzesło uderzyło o ścianę.
— Nie jestem chory!
Jego głos odbił się od drewnianych półek z aktami. Poczułam, jak ściska mi się żołądek.
— Nikt nie powiedział, że jesteś chory — odparłam.
— Ty patrzysz na mnie tak samo jak wszyscy! Jak na starca, którego trzeba prowadzić za rękę.
Notariusz odchrząknął.
— Jeśli jedna ze stron ma wątpliwości co do zdolności świadomego podpisania dokumentu, nie możemy kontynuować.
— Ja mam pełną świadomość — powiedział Wiktor.
Wtedy do kancelarii zadzwonił telefon. Notariusz odebrał, słuchał przez kilka sekund i podał mi słuchawkę.
— Dzwoni przychodnia neurologiczna. Mówią, że to pilne.
Nie wiedziałam, skąd mieli mój numer. Przyłożyłam telefon do ucha.
— Pani Nino? Tu doktor Sokołowska. Czy mąż jest z panią?
— Tak.
— Proszę go nie informować, że rozmawiałyśmy. W jego teczce znalazłam coś, co powinno trafić do pani natychmiast.
Popatrzyłam na Wiktora. Stał przy oknie i udawał, że czyta wywieszone ogłoszenie. Na jego lewej dłoni widniała ciemna plama po atramencie.
— Co znalazła pani doktor?
— Wynik badania sprzed trzech miesięcy. I podpis pod zgodą na sprzedaż udziału w nieruchomości.
— Jakiej nieruchomości?
Po drugiej stronie zapadła krótka cisza.
— Państwa domu letniskowego. Ale to nie wszystko.
Wiktor odwrócił głowę.
— Nino, odłóż ten telefon.
Doktor mówiła ciszej:
— Proszę dziś przyjechać do przychodni. Sama. W dokumentach jest nazwisko osoby, której pani nie wymieniła.
— Czyje nazwisko?
Wiktor ruszył w moją stronę. Galina zagrodziła mu drogę.
— Niech pan jej pozwoli usłyszeć prawdę.
Wiktor zacisnął palce na oparciu krzesła.
— Jeśli jej powiesz, wszystko się skończy.
— Co się skończy? — zapytałam.
Nie odpowiedział. Wyrwał mi torebkę z krzesła, wyjął z niej kluczyki i wybiegł z kancelarii.
Zostałam z telefonem przy uchu, Galiną przy drzwiach i notariuszem, który patrzył na uchylony dokument.
— Pani Nino — powiedział lekarz — zanim pani przyjedzie, musi pani wiedzieć, że podpis na tej zgodzie nie należy do Wiktora…
CZĘŚĆ 3
…a ja przez chwilę nie rozumiałam, co słyszę. W kancelarii zegar wybijał dziesiątą, choć wskazówki zatrzymały się na siedem minut przed pełną godziną.
— Czyj więc jest ten podpis? — zapytałam.
Doktor Sokołowska westchnęła.
— To musi pani zobaczyć na miejscu.
Pojechałam z Galiną do przychodni. W poczekalni pachniało środkiem do podłóg i miętowymi pastylkami. Na krześle obok leżał szalik Wiktora, ten w brązową kratę, którego szukałam od tygodnia.
Doktor położyła przed nami teczkę.
— Pański mąż przyszedł tu w marcu — powiedziała, patrząc na mnie. — Miał problemy z pamięcią, orientacją i oceną ryzyka. Badania wskazują początkową chorobę otępienną. Nie mogłam postawić pełnej diagnozy bez kolejnych wizyt.
Poczułam, że podłoga mięknie pod stopami.
— Dlaczego mi nie powiedział?
Galina spuściła wzrok.
— Bo się bał, że przestanie być dla pani mężem, a stanie się pacjentem.
Doktor wyjęła kopię dokumentu.
— Sprzedaż udziału w domku letniskowym miała sfinansować pobyt w prywatnym ośrodku. Wiktor podpisał pierwszą zgodę, ale później ktoś dopisał klauzulę o przekazaniu pieniędzy na inne konto.
— Czyje?
Lekarka odwróciła kartkę.
Zobaczyłam nazwisko mojego brata, który zmarł osiem lat temu. Pod nim widniał numer rachunku należący do firmy prowadzonej przez jego syna, Marka.
— Marek? — wyszeptałam.
W tej samej chwili Galina wyjęła z notesu kartkę wyrwaną z katalogu bibliotecznego.
— Wiktor zostawił to wczoraj. Powiedział, że jeśli pani pozna prawdę, mam pani ją oddać.
Na kartce, jego nierównym pismem, było jedno zdanie: „Marek powiedział, że inaczej Nina zostanie bez pieniędzy, kiedy mnie zabraknie”.
Zadzwoniłam do Marka. Odebrał po trzecim sygnale.
— Ciociu, co się stało?
— Gdzie jest Wiktor?
— Nie wiem.
— Kłamiesz.
Przez telefon usłyszałam brzęk naczyń i czyjś szept.
— Dziadek przyjechał do magazynu — powiedział Marek. — Zdenerwował się. Mówił, że wszystko odda.
— Co mu zrobiłeś?
— Nic. Chciałem tylko pomóc.
Galina wyrwała mi słuchawkę.
— Marek, twój wuj nie żyje od ośmiu lat. Nie możesz dłużej używać jego danych.
Po drugiej stronie zapadła cisza.
Potem Marek powiedział:
— Jeśli Wiktor wróci do domu, pokaże pani drugi dokument. A wtedy straci pani nie tylko domek.
Telefon zgasł.
Doktor podniosła głowę.
— Jaki drugi dokument?
Nie wiedziałam. Wiedziałam tylko, że Wiktor pojechał do magazynu Marka, że ktoś wykorzystał jego lęk przed chorobą, a rozwód był częścią planu, którego jeszcze nie rozumiałam.
O siedemnastej zadzwonił telefon Galiny. Odpowiedziała, słuchała przez chwilę, po czym twarz jej stężała.
— Wiktor jest na dworcu — powiedziała. — Kupił bilet w jedną stronę. I mówi, że jeśli pani za nim pojedzie, zobaczy pani dokument, który podpisał jako świadek własnego pogrzebu…
Wiktor zobaczył podpis pod pełnomocnictwem i zbladł…
Myślałam, że chodzi o rozwód i inną kobietę. Finał pokazał, jak wiele kłamstw może narodzić się ze strachu.
„Nie pozwolę już nikomu mówić za nas”.
Olga odsunęła teczkę od Marka.
👇 Finał tej historii jest już otwarty

