CZĘŚĆ 4 — Cztery razy wyrzucano mnie z uczelni teatralnej, a kiedy poprosiłem Tanię o rękę, jej ojciec nagle pobladł

CZĘŚĆ 4

Posłaniec stał na środku izby, z czapką przyciśniętą do piersi.

— Lekarz powiedział, że trzeba natychmiast przyjechać — powtórzył. — Pański teść pyta tylko o pana.

Tania pobladła.

— Co to znaczy: dokument przeciwko nam?

Chłopak przełknął ślinę.

— Nie wiem. Widziałem tylko pieczęć banku.

Na dole zatrzeszczały koła dorożki. Tania narzuciła płaszcz, ja wsunąłem do kieszeni kartkę z sumą długu i ołowianą maskę. Nie dlatego, że wierzyłem w talizmany. Po prostu bez niej nie potrafiłem myśleć.

Szpital pachniał lizolem i mokrą wełną. Była ósma wieczorem. Na korytarzu paliła się jedna żółta lampa, a pod nią stała matka Tani, ściskając w dłoni bilet kolejowy.

— On nie chce księdza — powiedziała. — Nie chce lekarza. Chce Jerzego.

— Co się stało? — spytałem.

— Podpisał poręczenie.

— Za kogo?

Kobieta spojrzała na mnie tak, jakby odpowiedź mogła mnie zranić bardziej niż choroba jej męża.

— Za teatr.

Wszedłem do sali. Ojciec Tani leżał pod cienkim kocem. Jego srebrna gałka od laski spoczywała na szafce, obok szklanki wody. Wyglądał starzej niż rano.

— Nie powinien pan tu być — powiedziałem.

— A jednak pan przyszedł.

— Jaki dokument znaleziono w pańskiej kieszeni?

— Umowę sprzedaży domu kultury.

Tania weszła za mną.

— Sprzedaży?

Ojciec odwrócił głowę.

— Bank dał mi pieniądze na remont. Myślałem, że oddam wszystko po roku. Nie oddałem. Jeśli nie spłacę długu do piątku, budynek zostanie przejęty.

— Dlaczego nam pan o tym nie powiedział? — zapytała Tania.

— Bo chciałem, żebyście przyjechali z własnej woli. Nie dlatego, że trzeba ratować starego głupca.

— A list do dyrektora? — spytałem. — Czemu napisał pan, że nie wolno mi zabierać Tani do prowincji?

Jego twarz drgnęła.

— Nie napisałem tego.

Położyłem kartkę na kocu. Na dole widniał jego podpis, lecz litery były zbyt szerokie, zbyt równe. Ojciec Tani patrzył na nią długo.

— To podpis mojego wspólnika, Wiktora. Prowadził rachunki domu kultury. Chciał, żebym sprzedał budynek jemu. Za bezcen.

Tania cofnęła się o krok.

— To on wysłał tę wiadomość do dyrektora?

— Tak. Chciał skłócić was ze mną. Wiedział, że jeśli pan przyjmie pracę, dom kultury może przetrwać. A wtedy straciłby okazję.

W tej samej chwili drzwi otworzyły się i wszedł Wiktor. Miał elegancki płaszcz, pachniał tytoniem i trzymał w ręku skórzaną teczkę.

— Nie powinien pan rozmawiać o interesach w takim stanie — powiedział do chorego. — Dokumenty trzeba podpisać dzisiaj.

— Wyjdź — odparł ojciec Tani.

— Niech pan nie udaje bohatera. Nie ma pan pieniędzy.

— Ma pan za to cudzy podpis — powiedziałem.

Wiktor spojrzał na mnie. Jego palce zacisnęły się na uchwycie teczki.

— Jest pan aktorem, nie księgowym.

— A pan jest księgowym, który nie umie liczyć. W tej umowie brakuje pieczęci urzędu. Bez niej sprzedaż nie jest ważna.

Wyjąłem kartkę i rozłożyłem ją na szafce.

Wiktor ruszył, żeby ją zabrać, lecz Tania zastąpiła mu drogę.

— Dotknij jej, a zawołam lekarza.

— Pani nic nie rozumie.

— Rozumiem, że chciał pan wyrzucić nas z miasta, zanim dowiemy się, co pan zrobił.

Ojciec Tani podniósł się na łokciu. Zbladł, ale głos miał twardy.

— Wiktorze, jutro rano składam oświadczenie w banku. I oddaję im wszystkie księgi.

— Nie ma pan dowodów.

— Mam kopie.

To był drugi zwrot, którego nikt się nie spodziewał. Przez ostatni rok ojciec Tani przechowywał odpisy każdej faktury w sejfie u piekarza, bo nie ufał własnemu wspólnikowi. Helena Rudzka, która znała dyrektora banku, obiecała przywieźć go jeszcze tej nocy.

Wiktor spojrzał na mnie.

— Pan naprawdę chce zrezygnować z moskiewskiego teatru dla ruiny na prowincji?

Przez chwilę widziałem przed sobą wszystkie drzwi, które zatrzaskiwano mi przed nosem. Komisje, śmiech, pusty korytarz po odwołanym przedstawieniu. Całe życie próbowałem udowodnić, że mogę zostać aktorem. Nie chciałem już udowadniać tego człowiekowi, który mierzył wartość ludzi wyłącznie pieniędzmi.

— Nie rezygnuję z teatru — powiedziałem. — Wybieram, gdzie ma on istnieć.

Wiktor roześmiał się krótko.

— Pan myśli, że kilka książek i dobre chęci spłacą dług?

— Nie. Spłacą go przedstawienia.

Następnego dnia o świcie zebraliśmy się w gabinecie dyrektora banku. Był tam ojciec Tani, blady po nocnym ataku, Tania z plikiem rachunków, Helena Rudzka i ja. Wiktor przyszedł z prawnikiem, lecz mina zrzedła mu, gdy zobaczył kopie faktur.

— To pomyłka księgowa — powiedział.

— Osiemnaście pomyłek? — spytała Helena.

— Nie możecie mnie oskarżać.

Ojciec Tani położył na stole swoją laskę.

— Nie oskarżamy. Odbieramy panu prawo do dalszego podpisywania czegokolwiek w imieniu domu kultury.

Wiktor stracił nie tylko interes. Stracił zaufanie wszystkich, których chciał wykorzystać. Bank zgodził się na odroczenie spłaty pod jednym warunkiem: budynek miał zacząć zarabiać w ciągu trzech miesięcy.

Trzy miesiące.

Wróciłem do teatru i poprosiłem dyrektora o zwolnienie z części ról.

— Chce pan prowadzić scenę w mieście, w którym widownia liczy dwieście osób? — spytał.

— Chcę, żeby za dziesięć lat te dwieście osób pamiętało, po co przychodzą do teatru.

Dyrektor długo patrzył na moje zniszczone buty.

— A jeśli pan wróci bez pieniędzy?

— Wrócę z ludźmi, którzy nauczą się grać.

Nie zwolnił mnie. Zgodził się, żebym występował gościnnie i część honorariów przeznaczał na spłatę długu. Tania pojechała ze mną. Jej ojciec został w szpitalu jeszcze kilka dni, a potem sam przyjechał na pierwszą próbę, opierając się na lasce.

Na scenie nie było dekoracji. Tylko stół, trzy krzesła i stara lampa z pękniętym kloszem. Młody chłopak, który miał zagrać króla, trząsł się tak mocno, że kartki szeleściły mu w dłoniach.

— Nie dam rady — powiedział.

Przykucnąłem przed nim.

— Ja też kiedyś nie dawałem rady mówić. Zacznij od jednego zdania.

— A jeśli się pomylę?

— Wtedy widz zobaczy człowieka, nie pomnik.

Zza kulisy patrzyła Tania. Jej ojciec siedział w pierwszym rzędzie. Kiedy chłopak wypowiedział pierwszą kwestię, głos mu się załamał, lecz nie uciekł ze sceny.

Po przedstawieniu sala długo nie klaskała. Ludzie siedzieli nieruchomo, jakby bali się zepsuć coś kruchego. Potem wstała starsza kobieta z drugiego rzędu i zaczęła bić brawo. Dołączyli inni.

Ojciec Tani podszedł do mnie przy pustej scenie.

— Nie umiem przeprosić tak, żeby to zabrzmiało godnie — powiedział.

— Nie musi pan.

— Muszę. Przez pół roku kupowałem panu dach nad głową, a przez kolejne pół roku próbowałem kupić sobie prawo do decydowania o pańskim życiu.

— A teraz?

— Teraz chcę tylko zapłacić za własne błędy.

Wyjął z kieszeni ołowianą maskę. Zabrałem ją tego ranka, ale musiała wypaść mi podczas próby.

— Znalazłem ją pod pierwszym rzędem — powiedział. — Ciężka rzecz.

— Pomaga pamiętać.

— Co?

— Że twarz nie wystarczy. Trzeba jeszcze mieć coś do powiedzenia.

Tania podeszła do nas i wzięła maskę z dłoni ojca.

— A jutro? — spytała.

Spojrzałem na scenę, na chłopaka ściskającego kartki i na widownię, która jeszcze nie opuściła sali.

— Jutro gramy Leara — odpowiedziałem.

Ojciec Tani uśmiechnął się po raz pierwszy bez lęku.

— A kto zagra króla?

Wziąłem ołowianą maskę i położyłem ją na pulpicie obok rękopisu.

— Ten, którego cztery razy wyrzucano za drzwi.

Оцените статью