CZĘŚĆ 4
…tym człowiekiem okazał się mój ojciec, a dokładniej jego dawny wspólnik, Roman Łabędź.
Nazwisko znałem.
Roman był kiedyś kierownikiem wydziału geologicznego, człowiekiem, który przyjeżdżał do naszego domu w wypastowanych butach i mówił ojcu po imieniu. Po śmierci ojca kupił firmę, potem kilka działek, a na końcu zaczął występować jako pełnomocnik rodziny przy sprawach, o których nikt z rodziny nie wiedział.
Zofia wyjęła z szuflady telefon stacjonarny. Ręce drżały jej tak mocno, że dwa razy wybrała zły numer.
— Nie dzwoń do Romana — powiedziałem.
— On ma pieniądze z mieszkania.
— Wiem. I właśnie dlatego zadzwonimy do kogoś innego.
Poprosiłem Matwieja, żeby pojechał po wiejskiego notariusza, który mieszkał w sąsiedniej osadzie. Piotr chciał ruszyć za Denisem, ale zatrzymałem go przy piecu.
— Nie jedź za nim.
— Ukradł ci mieszkanie.
— Jeśli go dogonisz, stracisz więcej niż ja.
— Łatwo ci mówić. Przez całe życie niczego ode mnie nie chciałeś.
Ta chwila bolała bardziej niż wiadomość o chorobie.
— Bo nie wiedziałem, że istniejesz.
Piotr odwrócił twarz.
— A gdybyś wiedział?
Nie mogłem obiecać, że byłbym dobrym ojcem. Przez trzydzieści lat nie umiałem być nawet dobrym mężem.
— Wróciłbym — powiedziałem. — Może nie od razu. Może tchórzliwie i za późno. Ale wróciłbym.
— To nie jest odpowiedź.
— To jedyna uczciwa, jaką mam.
Notariusz przyjechał po godzinie. Nazywał się Aleksander Siergiejewicz i miał poplamioną atramentem kamizelkę. Przejrzał dokumenty, potem spojrzał na mnie ponad okularami.
— Pańskie mieszkanie rzeczywiście zostało sprzedane — powiedział. — Ale jest tu coś dziwnego. Umowa zawiera pełnomocnictwo, którego nie ma w rejestrze.
— Czyli sprzedaż jest nieważna?
— Tego nie powiem bez sprawdzenia. Powiem tylko, że ktoś bardzo się spieszył.
— A pieniądze?
Aleksander wskazał numer rachunku.
— To konto fundacji.
— Jakiej fundacji?
Zofia zacisnęła palce na brzegu stołu.
— Fundacji mojego ojca — powiedziała. — Roman założył ją po jego śmierci. Miała pomagać mieszkańcom wsi po powodzi. Nigdy nie widzieliśmy z niej ani jednej deski.
Wszystko nagle ułożyło się w całość. Roman nie chciał mojego mieszkania dla Denisa. Chciał pieniędzy, które Denis miał wypłacić przez fundację. Mój syn był nie tylko złodziejem. Był narzędziem.
O dziewiątej wieczorem Denis wrócił. Bez teczki. Z rozciętą wargą i mokrym rękawem.
— Roman zabrał pieniądze — powiedział.
Piotr ruszył ku niemu.
— Kłamiesz.
— Nie. Kiedy zadzwoniłem, powiedział, że umowa była tylko przynętą. Miałem przekazać mu własność działki nad rzeką, a on obiecał mi udział w firmie. Zabrał dokumenty i pojechał.
— Dlaczego miałbym ci wierzyć? — zapytałem.
Denis wyjął z kieszeni zmięty rachunek bankowy. Na odwrocie widniał podpis Romana i kwota większa niż wartość mojego mieszkania.
— Bo to jest kopia, którą zrobiłem, zanim mnie wyrzucił. I dlatego, że znalazłem coś jeszcze.
Podał mi mały, wilgotny skrawek papieru.
Była na nim ostatnia strona mojego listu do Zofii. Roman zachował ją przez czterdzieści jeden lat. Na dole widniało jedno zdanie: „Jeżeli ojciec cię zatrzyma, przyjadę po ciebie, choćbym miał iść pieszo”.
Zofia zakryła usta dłonią. Piotr odwrócił się do ściany.
Następnego ranka pojechaliśmy do miasta we troje: ja, Piotr i Denis. Nie po to, żeby odzyskać mieszkanie. Wiedziałem, że procedura potrwa, a moje ciało nie czekało na żaden urząd. Pojechaliśmy do banku i do kancelarii, gdzie przechowywano moje dokumenty.
Złożyłem oświadczenie, że nie udzielałem pełnomocnictwa. Denis przyznał, że przygotował fałszywy dokument. Piotr jako świadek opowiedział o Romanie. Nie było krzyków. Nie było wielkich przemówień. Były podpisy, pytania i długie minuty, podczas których każdy musiał patrzeć na własne decyzje.
Roman próbował wyjechać z miasta tego samego dnia, ale zatrzymano go na dworcu po zgłoszeniu kancelarii. Nie czułem triumfu. Kiedy o tym usłyszałem, pomyślałem tylko o moim ojcu i o tym, ile istnień można skrzywić jednym kłamstwem wypowiedzianym przy kuchennym stole.
Mieszkania nie udało się odzyskać od razu. Część pieniędzy przepadła, a resztę zamrożono. Został mi dom nad rzeką, samochód, którego sprzedałem za połowę ceny, i czas odmierzany tabletkami.
Denis przyjechał do wsi tydzień później. Nie przywiózł kwiatów ani obietnic.
— Chcę oddać wszystko, co mam — powiedział.
— Nie mnie.
— Fundacji.
Popatrzyłem na niego uważnie.
— Jakiej fundacji?
— Tej, którą Roman ukradł twojemu ojcu. Znalazłem księgi. Były w jego garażu. Wieś może dostać pieniądze na pomost, studnię i naprawę drogi.
Piotr stał przy płocie i słuchał.
— A ty? — zapytałem.
— Zostanę i będę pracował. Jeśli pozwolicie.
Piotr długo milczał.
— Możesz zacząć od dachu — powiedział w końcu.
Denis skinął głową. To nie było przebaczenie. Jeszcze nie. Była to jednak pierwsza rzecz, którą mógł zrobić bez podpisywania cudzym nazwiskiem.
Zofia odwiedzała mnie każdego ranka. Przynosiła herbatę z miętą i nie pytała, ile zostało mi czasu. Pewnego dnia usiadła obok mnie na mostkach.
— Żałujesz, że przyjechałeś? — zapytała.
— Żałuję, że tak późno.
— Późno to nie to samo co za późno.
Położyłem na deskach ostatnią stronę listu. Papier był pomarszczony, lecz zdanie wciąż dało się odczytać.
— Nie chcę, żeby Piotr nosił mnie w sercu jak dług — powiedziałem.
— Nie możesz zdecydować, co będzie nosił.
— Wiem.
— Możesz tylko być przy nim, dopóki jesteś.
Piotr przyszedł tego popołudnia z nowymi deskami. Usiadł naprzeciwko mnie i przez chwilę patrzył na moje dłonie.
— Ojciec — powiedział.
To jedno słowo było cięższe niż wszystkie dokumenty Romana.
— Słucham.
— Nie wiem, jak się to robi.
— Ja też nie.
— To dobrze. Przynajmniej nie będziesz udawał.
Zaśmiałem się, a ból pod żebrami odpowiedział natychmiast. Piotr podsunął mi kubek.
— Pij, zanim wystygnie.
Nie powiedziałem mu, że lekarz dawał mi kilka miesięcy. Nie chciałem, żeby każdy dzień zamienił się w odliczanie. Powiedziałem tylko, gdzie w schowku leżą plany domu, jak naprawić belkę nad kuchnią i że pod trzecią deską przy mostku jest metalowe pudełko.
— Co w nim jest? — zapytał.
— Pierwsza rzecz, którą powinien dostać syn.
Piotr przyniósł pudełko. W środku był mój stary ołówek architekta, zdjęcie Zofii z młodości i kartka z narysowanym domem nad rzeką. Rysunek zrobiłem jako dziewiętnastolatek, zanim wyjechałem.
Piotr przyglądał mu się długo.
— Chciałeś go wtedy zbudować?
— Chciałem wrócić.
— A teraz?
Spojrzałem na deski mostku, na jego ręce, na Zofię stojącą przy brzegu z koszykiem pełnym mięty.
— Teraz już wróciłem.
Piotr schował ołówek do kieszeni.
— Jutro zaczynamy dach.
— Jutro zaczynamy razem.
Rzeka płynęła obok, niosąc liście i odbicie niskiego domu. A na świeżej belce nad wejściem Piotr wyrył nożem dwa nazwiska, jedno pod drugim.
Andrzej Pietrowicz.
Piotr Pietrowicz.
Potem odłożył nóż i powiedział: „Nie pozwolę, żeby ktoś jeszcze wymazał to nazwisko z tej ziemi”
Przegapiłeś początek?
