CZĘŚĆ 4
Tamara nie usiadła. Stała przy zasłonie, ściskając materiał tak mocno, że na knykciach wystąpiły białe plamy.
— Mamo, mów.
— Twój dziadek pożyczył Żanecie pieniądze. Dużo pieniędzy.
Żaneta syknęła:
— Zamknij się.
— Nie — powiedziała Tamara. — Przez piętnaście lat zamykałam usta. Wystarczy.
Rodion cofnął się od stołu. Porucznik Sobotnik stał przy drzwiach, ale nie przerywał. Malinowska trzymała dokumenty pod pachą. Bielecki patrzył w podłogę, jakby tę rozmowę słyszał już wcześniej w myślach.
— Ile? — zapytałam.
— Sto osiemdziesiąt tysięcy. Żaneta miała zakład krawiecki. Wzięła kredyt na maszyny, potem drugi na spłatę pierwszego. Kiedy wszystko upadło, twój dziadek sprzedał samochód i zastawił część swoich oszczędności, żeby bank nie zabrał jej mieszkania.
Żaneta wybuchnęła:
— To miała być pomoc dla całej rodziny!
— Pomoc miała być zwrócona — powiedziała Tamara. — Dziadek zapisał to w umowie.
— Twój ojciec był skąpcem. Nawet własnej córce liczył każdy grosz.
— Nie liczył. Czekał.
Bielecki wyjął z pudełka kopię rachunków. Każdy przelew miał datę, kwotę i dopisek. Na ostatniej stronie widniało nazwisko Żanety oraz jej podpis.
Pieniądze nie zostały zwrócone ani razu.
— Dlaczego nic mi nie powiedziałaś? — zapytałam matkę.
Tamara spojrzała na mnie z bólem.
— Bo dziadek poprosił, żebym cię nie obciążała. Powiedział, że ty jedna nie powinnaś płacić za cudze decyzje. A potem Żaneta zaczęła mówić, że jeśli dostaniesz mieszkanie, rodzina się rozpadnie.
— Rodzina już się rozpadła — odpowiedziałam. — Tylko wszyscy udawali, że to meble przesuwają się same.
Notariusz czekał na nas w kancelarii o dziewiętnastej trzydzieści. Budynek pachniał woskiem do podłóg i mokrymi płaszczami. Na biurku leżała granatowa księga, a obok niej zaplombowana koperta.
— Pan Stanisław zostawił instrukcję — powiedział notariusz. — Dokument miał być wydany pani po próbie bezprawnego zajęcia lokalu albo po zawarciu umowy dotyczącej jego sprzedaży.
— Dlaczego aż tak to przewidział? — zapytałam.
Notariusz spojrzał na mnie poważnie.
— Ponieważ trzy dni przed śmiercią otrzymał informację, że ktoś posługuje się kopią jego testamentu.
Żaneta pobladła.
— To niemożliwe.
— Kopia została pobrana z kancelarii przez osobę upoważnioną przez panią — powiedział notariusz. — Pani Tamaro.
Odwróciłam się do matki.
— Ty to zrobiłaś?
Tamara zaczęła płakać, ale nie zasłoniła twarzy.
— Żaneta mnie błagała. Chciała sprawdzić, czy dziadek naprawdę przepisał mieszkanie tobie. Pobrałam kopię, bo myślałam, że później ją przekonam, żeby odpuściła.
— A potem dałaś jej klucze?
— Nie. Klucze wziął Rodion. Ja tylko powiedziałam Żanecie, że mieszkanie jest puste.
Rodion poderwał głowę.
— Nie wiedziałem, że to będzie wyglądało tak.
— Jak miało wyglądać? — zapytałam. — Że zastanę was wszystkich przy herbacie?
Notariusz otworzył kopertę. W środku znajdowała się umowa pożyczki i krótki list dziadka.
„Anastazjo, jeśli to czytasz, oznacza to, że próbowali zabrać ci nie tylko mieszkanie, ale też prawo do własnego osądu. Nie sprzedawaj lokalu pod naciskiem. Nie oddawaj go rodzinie ze strachu. Jeśli jednak zechcesz przeznaczyć go na coś dobrego, zrób to dlatego, że sama tak wybrałaś.”
Pod spodem znajdowała się jeszcze jedna kartka.
Notariusz przesunął ją w moją stronę.
— Dziadek utworzył dla pani fundusz na spłatę zaliczki kupującego, jeśli taka sytuacja nastąpi. Pieniądze miały pochodzić z lokaty, o której nikt z rodziny nie wiedział.
Rodion usiadł ciężko na krześle.
— On od początku wiedział, że mam długi.
— Wiedział — powiedział Bielecki. — I chciał, żebyś sam powiedział żonie prawdę. Czekał do ostatniego tygodnia życia.
Rodion zacisnął szczękę.
— Bałem się, że odejdzie.
— Więc próbowałeś sprzedać jej mieszkanie — powiedziałam.
Nie zaprzeczył.
Malinowska ustaliła z kupującym zwrot zaliczki z funduszu dziadka. Umowa przedwstępna została unieważniona, a Rodion podpisał zobowiązanie do oddania każdej złotówki. Nie potrzebowałam krzyku ani zemsty. Wystarczyło, że po raz pierwszy wszystko było zapisane jasno.
Żaneta chciała wyjść, lecz zatrzymał ją notariusz.
— Pani ma obowiązek podpisać potwierdzenie odbioru wezwania do spłaty pożyczki.
— Pożyczki sprzed piętnastu lat?
— Z odsetkami zapisanymi w umowie.
Żaneta spojrzała na matkę.
— Ty naprawdę pozwolisz mu mnie zniszczyć?
Tamara otarła policzek.
— Nie on. Ty sama podpisałaś tę umowę.
Krystyna, która przez cały czas milczała, odłożyła telefon.
— Mamo, sprzedam samochód i pomogę ci spłacać raty. Ale nie będę mieszkać w cudzym mieszkaniu.
Żaneta patrzyła na córkę, jakby usłyszała najgorszą zdradę. Ja natomiast poczułam coś trudnego do nazwania. Nie ulgę. Jeszcze nie. Raczej ciężar, który po wielu latach przestał należeć do mnie.
Rodion czekał na mnie przed kancelarią. Na chodniku leżały mokre liście, przyklejone do kamieni jak brązowe łuski.
— Czy to koniec? — zapytał.
— Naszego małżeństwa tak.
— Nie możesz mi dać żadnej szansy?
— Szansa nie jest pieniędzmi z zaliczki. Nie podpisuje się jej cudzym nazwiskiem.
— Kochałem cię.
— Możliwe. Ale kochałeś też wygodę, że zawsze sprawdzę dokumenty, zapłacę rachunki i uwierzę w twoje wyjaśnienia.
Wyjął z kieszeni mój klucz z mosiężną gwiazdą.
— Znalazłem go w pracowni. Wziąłem, kiedy dziadek zachorował.
Wzięłam klucz, ale nie schowałam go do kieszeni. Obróciłam go między palcami.
— Dlaczego mi go oddajesz?
— Bo nie mam już czego otwierać.
— Masz. Swoje konto, swoje długi i własne podpisy.
Odwrócił wzrok.
— Będę spłacał.
— Wiem. Nie dlatego, że mi obiecałeś. Dlatego, że tym razem dokument nie pozwoli ci uciec.
Nie pojechałam od razu do mieszkania. Wróciłam tam następnego ranka z Bieleckim. Usunęliśmy półki, zaszpachlowaliśmy dziury i wynieśliśmy różowe pudła Krystyny. Żaneta zostawiła na stole filiżankę z odpryśniętym brzegiem. Dziadek używał jej do podlewania pelargonii.
Tamara przyszła po południu. Przyniosła wszystkie kopie, rachunki i klucz, który kiedyś zabrała z szuflady ojca.
— Nie proszę, żebyś mi wybaczyła — powiedziała.
— Dobrze.
— Chcę tylko, żebyś wiedziała, że będę zeznawać zgodnie z prawdą, jeśli będzie trzeba.
— Nie chcę już niczego od ciebie poza prawdą.
Skinęła głową. To nie naprawiło piętnastu lat milczenia, ale było pierwszą rzeczą, której nie próbowała naprawić słowami.
Wieczorem zadzwonił Bielecki.
— Pani Anastazjo, znalazłem w piwnicy jeszcze jedną rzecz po dziadku. To może panią zainteresować.
— Co takiego?
— Tabliczkę z numerem stołu warsztatowego. Tę, przy której uczył panią czytać pęknięcia na metalu.
Następnego dnia przyniósł mi ją do pracowni. Była ciężka, mosiężna i pokryta ciemnym nalotem. Powiesiłam ją nad biurkiem, obok pustego metalowego pudełka na kasetę.
Nie dlatego, że przypominała mi dziadka.
Dlatego, że przypominała mi, czego mnie nauczył.
Na gładkiej powierzchni zawsze warto szukać rysy.
Przegapiłeś początek?
