CZĘŚĆ 4
Obcy mężczyzna podszedł do furtki, zanim zdążyliśmy wypowiedzieć choćby jedno słowo. Miał szeroką twarz, skórzaną teczkę i oddech pachnący miętowymi pastylkami.
— Pani Wiera Pietrowna? — zapytał.
— Czego pan chce?
— Jestem przedstawicielem nabywcy. Przyjechałem odebrać klucze i sporządzić spis wyposażenia.
Wiera stała na środku izby. Trzymała kartkę z podrobionym podpisem, lecz ręka już jej nie drżała.
— Ten dom nie jest na sprzedaż.
Mężczyzna spojrzał na Michała, który zatrzymał się przy drodze. Jego twarz była napięta, a pod okiem pulsowała cienka żyłka.
— Umowa została zawarta — powiedział Michał. — Matka podpisała.
— Nie podpisałam.
— Podpisałaś.
— Nie.
Jedno słowo. Krótkie, lecz tak twarde, że nawet Walerek podniósł głowę.
Michał wszedł na podwórze.
— Matko, nie rób przedstawienia. Potrzebuję tych pieniędzy.
— Na co?
— Na spłatę długu.
— Jakiego długu?
Nie odpowiedział od razu. Śnieg osiadł mu na włosach, a z komina nad dachem Wiery wznosił się cienki, prosty dym.
— Podpisałem kredyt. Straciłem pracę. Jeśli nie zapłacę, zabiorą mi mieszkanie.
— Więc chciałeś zabrać mój dom.
— Chciałem rozwiązać problem.
— Swój problem.
Przed furtką zebrało się już kilkanaście osób. Danka przestała szeptać. Leon trzymał w dłoni koperty, które przez lata przeleżały w jego szufladzie.
Michał zauważył je i ruszył w jego stronę.
— Oddaj to.
— Nie — odparł Leon.
— To prywatna korespondencja.
— Była prywatna, dopóki nie ukryłeś jej przed adresatką.
Michał wyrwałby mu koperty, gdyby Walerek nie stanął między nimi. Kolun oparł o śnieg, lecz nie uniósł go. Sam jego widok wystarczył, by Michał się zatrzymał.
— Zejdź mi z drogi, pijaku.
Walerek wciągnął powietrze.
— Tak mówiłeś o mnie, kiedy miałeś dziesięć lat?
Michał zmarszczył brwi.
— Nie pamiętam cię.
— Pamiętasz. Byłeś wtedy na dachu stodoły i bałeś się zejść. Twój ojciec krzyczał, a ja wszedłem po ciebie po drabinie.
— To było dawno.
— Dla twojego ojca nie. Dlatego zostawił mi tę księgę.
Michał roześmiał się nerwowo.
— Księga gminna niczego nie zmienia. Mam umowę.
— Umowa jest nieważna — powiedziałam.
Obcy przedstawiciel odwrócił się do niego.
— Mówił pan, że podpis jest oryginalny.
— Jest.
— A ta kobieta twierdzi inaczej.
— Jest stara. Nie wie, co podpisała.
Wiera podeszła do stołu i wyjęła z szuflady małe pudełko po herbacie. Zatrzasnęła je przed Michałem.
— Wiem, co podpisuję. I wiem, czego nie podpisuję.
Podała mi pudełko. W środku znajdował się dowód osobisty, książeczka oszczędnościowa i kartka z odciskiem kciuka. Na kartce widniał zapis z gminy sprzed dwóch tygodni: Wiera zgłosiła, że ktoś próbował nakłonić ją do sprzedaży domu.
— Dlaczego nic nie powiedziałaś? — zapytałam.
— Bo myślałam, że jeśli wróci, będzie chciał mnie zobaczyć, nie mój dach.
Michał odwrócił wzrok.
Wtedy Walerek wyjął z kieszeni fotografię. Była zagięta, mokra i brudna od śniegu.
— Znalazłem ją za szopą — powiedział. — Nie oddałem, bo na odwrocie był numer telefonu. Zadzwoniłem z automatu w miasteczku. Odebrał mężczyzna, który powiedział, że Michał już sprzedał dom i przyjedzie po klucze.
Wiera patrzyła na fotografię długo.
— Dlaczego nie powiedziałeś mi od razu?
Walerek opuścił oczy.
— Bo bałem się, że uwierzysz jemu, a nie mnie. Wszyscy zawsze wierzyli najpierw temu, kto miał czyste ręce.
Słowa zawisły ciężko między nami.
Wiera podeszła do niego i dotknęła jego kufajki.
— Twoje ręce są czyste, Walek. Tylko bardzo zmęczone.
Walerek odwrócił twarz. Z jego brody spadła kropla roztopionego śniegu.
Obcy mężczyzna wyjął z teczki umowę.
— Nie wiedziałem o podrobionym podpisie. Wycofuję się z transakcji. Zaliczka zostanie zwrócona, ale będę dochodził swoich praw od pana Michała.
— Nie ma pan prawa! — krzyknął Michał.
— Mam prawo nie kupować domu od człowieka, który nie jest jego właścicielem.
Samochód odjechał kilka minut później. Koła obróciły śnieg w szarą breję, a Michał został na podwórzu bez teczki, bez nabywcy i bez przygotowanej historii.
Wiera nie zaprosiła go do środka.
— Matko, dokąd mam pójść?
— Nie wiem.
— Jestem twoim synem.
— To powinno było wystarczyć, żebyś zapukał, a nie żebyś przyniósł umowę.
Michał spojrzał na dom. Na wiatę z drewnem. Na okno, przy którym Wiera przez piętnaście lat wypatrywała drogi.
— Potrzebuję pieniędzy — powiedział ciszej.
Wiera weszła do sieni i wróciła z trzema banknotami. Położyła je na kamieniu przy furtce.
— Tyle mogę ci dać.
Michał patrzył na pieniądze, ale ich nie dotknął.
— To wszystko?
— Wszystko, czego nie ukradniesz.
Tym razem to on pobladł.
Odwrócił się i ruszył ku samochodowi. Po kilku krokach zatrzymał się.
— Pisałem do ciebie — powiedział.
Leon podniósł plik kopert.
— Pisałeś o domu.
Michał zacisnął pięści.
— Bałem się wrócić.
— Ja też się bałam — odpowiedziała Wiera. — Ale czekałam.
Nie pobiegła za nim. Nie wołała. Stała przy furtce, dopóki samochód nie zniknął za zakrętem.
Dopiero wtedy usiadła na ławce pod ścianą. Walerek odłożył kolun i zaczął układać drewno. Powoli, szczapa przy szczapie. Wiera patrzyła na jego plecy.
— Piotr naprawdę cię o to prosił? — zapytała.
— Powiedział: „Jeśli kiedyś zabraknie jej opału, nie pytaj o zapłatę”.
— A ty przez tyle lat pamiętałeś?
— Niektórych obietnic nie da się wypić.
Wiera otarła policzek naparstkiem. Potem wstała i podeszła do stosu.
— Walek, pokaż mi, jak trzymać klin.
— Po co?
— Bo nie chcę już czekać, aż ktoś przyjdzie i zdecyduje, czy mam czym ogrzać własny dom.
Podał jej narzędzie. Było ciężkie, z obtartą drewnianą rękojeścią. Wiera ustawiła szczapę na pniu, lecz kolana ugięły się pod nią.
— Za szeroko stoisz — powiedział Walerek. — Przesuń lewą stopę.
— Nie rozkazuj mi.
— Nie rozkazuję. Uczę.
— To ucz porządnie.
Uśmiechnął się pierwszy raz od wielu lat, choć uśmiech był niepewny i szybko zniknął pod siwym wąsem.
Wiera uniosła klin. Jej ramiona drżały, lecz nie opuściła rąk.
— Mario — powiedziała — jutro pójdziemy do gminy.
— Po co?
— Zapiszę dom na siebie tak, żeby żaden podpisany przez kogoś papier nie mógł go ode mnie zabrać. A potem oddam część drewna rodzinom, którym naprawdę go brakuje.
Walerek skinął głową.
— Pomogę.
— Wiem.
Wiera spojrzała na leżące przy furtce banknoty. Po chwili podniosła je i wsunęła do kieszeni płaszcza.
— Dasz synowi te pieniądze? — zapytałam.
— Nie. Kupię za nie nowe zawiasy do drzwi i latarnię przy ścieżce.
— Żeby już nikt nie wchodził po ciemku?
— Żeby widzieć, kto przychodzi.
Pod wieczór Leon zaniósł jej wszystkie listy. Wiera ułożyła je na stole, lecz nie otworzyła żadnego. Zostawiła je obok fotografii Michała, jak dowód dawnego życia, nie jak obietnicę.
Na podwórzu Walerek rozłupał ostatnią szczapę. Drewno pękło z głuchym trzaskiem i odsłoniło jasne, suche wnętrze.
Wiera chwyciła klin obiema rękami.
— Walek, trzymaj pień. Teraz ja uderzę.
Przegapiłeś początek?
