CZĘŚĆ 4
— Proszę przyjechać do miasta jeszcze dziś — powiedział kurator. — Jeśli dokument jest tym, za co go uważamy, sprawa klubu będzie tylko częścią większej historii.
Rozłączyłam się, ale przez chwilę nie potrafiłam ruszyć ręką.
Wiktor stał przy koparce i rozmawiał z kimś przez telefon. Lidia siedziała na schodach, z twarzą ukrytą w dłoniach. Kobiety patrzyły raz na nią, raz na mnie.
— Co powiedział? — zapytała Wiera.
— Że znalazł się testament mojej matki.
Wiktor usłyszał te słowa. Odwrócił głowę.
— Twojej matki? — zapytał.
— Tak.
— Nie ma to nic wspólnego ze mną.
— Kurator twierdzi inaczej.
Kolor odpłynął mu z twarzy. Nie spodziewałam się tego. Myślałam, że człowiek, który przez całe życie przechodził po innych jak po mokrej ziemi, będzie umiał zachować zimną krew. Tymczasem upuścił telefon w błoto.
— Elena — powiedział. — Posłuchaj mnie.
— Słuchałam już wystarczająco długo.
— Nie wiesz, co podpisała twoja matka.
— Właśnie dlatego jadę się dowiedzieć.
Pojechałam do miasta razem z Haliną. Wiera chciała jechać z nami, lecz poprosiłam ją, żeby została przy klubie. Nie ufałam już nikomu, kto mógłby wykorzystać zamieszanie i wynieść dokumenty.
Archiwum mieściło się w starej kamienicy obok dworca. W korytarzu pachniało kurzem, pastą do podłóg i mokrymi parasolami. Kurator, mężczyzna o imieniu Paweł, czekał na nas przy biurku zawalonym kartonami.
— Pani matka, Nadieżda Iwanowna, sporządziła testament jedenaście lat temu — powiedział. — Nie został wtedy odnaleziony, bo dokument schowano w aktach po dawnym stowarzyszeniu kobiet.
Położył przede mną cienką teczkę.
Na pierwszej stronie rozpoznałam pismo matki. Krzywe, mocne litery, takie same jak na karteczkach, które przyklejała do słoików z konfiturą.
„Jeśli Elena wróci, ma otrzymać mój dom i prawo do korzystania z pracowni. Jeśli nie wróci, majątek pozostaje wspólny dla kobiet, które utrzymają działalność klubu”.
Przeczytałam zdanie dwa razy.
— Ale gdzie tu Wiktor? — zapytała Halina.
Paweł odwrócił kolejną stronę.
— W załączniku. Pani matka pożyczyła mu pieniądze na otwarcie pierwszej firmy. W zamian zabezpieczeniem była jego działka przy klubie i zobowiązanie, że nie będzie próbował przejąć budynku ani przyległego terenu.
Poczułam zimno w karku.
— On miał dług wobec mojej matki?
— Nie tylko dług. Nie spłacił go. Pani matka nie chciała go niszczyć. Wpisała więc, że jeśli spróbuje sprzedać klub, zabezpieczenie przechodzi na panią.
W kopercie znajdowała się jeszcze jedna kartka. Podpis Wiktora był wyraźny. Pod nim widniała data sprzed dwudziestu sześciu lat.
Wszystko stało się nagle jasne.
Nie chodziło wyłącznie o klub. Wiktor chciał przejąć działkę, postawić tam magazyny i sprzedać je większej firmie. Mój dom oraz pracownia blokowały mu dojazd. Mój powrót pokrzyżował plan, który przygotowywał od dawna.
— Dlaczego moja matka nigdy mi o tym nie powiedziała? — zapytałam.
Paweł zamknął teczkę.
— W liście napisała, że wstydziła się, iż pożyczyła pieniądze człowiekowi, który ją oszukał. Chciała, żeby pani wróciła nie z poczucia obowiązku, lecz dlatego, że sama tego pragnie.
W drodze powrotnej milczałam. Za szybą przesuwały się pola, mokre rowy i samotne przystanki. Wspomniałam dzień, gdy mój mąż powiedział: „Jesteś nikim”. Przez wiele lat wierzyłam, że miał rację. Tymczasem moja matka zostawiła mi nie tylko dom. Zostawiła dowód, że ktoś wierzył we mnie wtedy, gdy ja nie potrafiłam.
W gminie czekała na mnie Lidia. Siedziała sama w pustym gabinecie. Na biurku leżała rezygnacja, lecz nie była podpisana.
— Wiktor uciekł — powiedziała. — Zostawił mnie z dokumentami i długami.
— A pani zostawiła kobiety z decyzją o sprzedaży.
— Wiem.
— To za mało.
Lidia podniosła wzrok.
— Co mam zrobić?
— Wycofać fałszywy raport. Przyznać publicznie, że wiedziała pani o oszustwie. I podpisać zgodę na przekształcenie klubu w spółdzielnię kobiet.
— Wtedy stracę stanowisko.
— Już je pani straciła. Pytanie brzmi, czy zachowa pani twarz.
Następnego dnia zwołano zebranie w sali szkoły. Przyszli mieszkańcy, urzędnicy, pracownicy gminy i Wiktor, który wrócił z prawnikiem, przekonany, że jeszcze może coś ugrać.
Lidia wstała przed wszystkimi. Trzymała kartkę tak mocno, że papier zadrżał.
— Zatwierdziłam raport oparty na nieprawdziwych danych — powiedziała. — Wiedziałam, że klub działa. Wiedziałam, że dokumenty sprzedaży nie są kompletne. Zrobiłam to pod naciskiem Wiktora Barana.
— Kłamiesz! — krzyknął Wiktor.
Halina podeszła do stołu i położyła przed nim kopię podpisu.
— A to jest pańskie zobowiązanie wobec Nadieżdy Iwanowny. Z pańskim podpisem.
Wiktor roześmiał się nerwowo.
— Ta kobieta nie żyje. Nie może potwierdzić, co było między nami.
— Nie musi — odpowiedziałam. — Zrobiła to za życia. Napisała, że jeśli spróbujesz zabrać klub, wszystko przejdzie na mnie.
— Nie masz prawa!
— Mam. I nie wykorzystam tego, żeby zabrać ci działkę.
Na sali zapadła cisza.
Wiktor patrzył na mnie z niedowierzaniem.
— Czego chcesz?
— Żebyś przekazał gminie służebność przejazdu i zrzekł się roszczeń do klubu. W zamian nie będę żądała natychmiastowej spłaty długu mojej matki. Dostaniesz czas, ale nie dostaniesz już cudzej własności.
— Myślisz, że możesz mnie upokorzyć i jeszcze udawać szlachetną?
— Nie udaję szlachetnej. Po prostu nie chcę, żeby ten klub powstał z czyjegoś nieszczęścia.
Wiktor spojrzał na Lidię. Ona nie spuściła wzroku.
Po długiej chwili podpisał dokument. Dług został zapisany, działka zabezpieczona, a umowa sprzedaży unieważniona. Lidia odeszła ze stanowiska jeszcze tego samego dnia. Zanim wyszła z sali, podała mi klucze do archiwum gminnego.
— Nie zasługuję, żebyś mi ufała — powiedziała.
— Nie ufam pani.
— Rozumiem.
— Ale jeśli naprawdę chce pani naprawić to, co pani zrobiła, może pani zacząć od uporządkowania dokumentów naszej spółdzielni.
Lidia spojrzała na klucze, jakby ważyły więcej niż metal.
— Przyjdę jutro.
— O siódmej. Bez teczki Wiktora.
Przyszła.
Przez kolejne dni kobiety podpisywały deklaracje członkowskie, przynosiły stare rachunki i przypominały sobie nazwiska tych, które przed laty zbudowały klub. Giennadij naprawił schody. Sonia namalowała nową tablicę. Wiera zadzwoniła do córki i po raz pierwszy od dawna nie zapytała, czy ta ma chwilę, tylko powiedziała:
— Przyjedź. Mam ci coś pokazać.
W sobotę odbyło się pierwsze zebranie spółdzielni. Na stole leżał statut, a obok niego czerwony naparstek mojej matki. Nie jako ozdoba. Trzymał kartki, żeby wiatr nie porwał podpisów.
Paweł odczytał testament. Kiedy doszedł do słów o pracowni, nie mogłam już patrzeć na papier.
— Twoja matka wiedziała, że wrócisz — powiedziała Wiera.
— Nie wiedziała.
— Matki czasem wiedzą rzeczy, których nie potrafią wyjaśnić.
Wieczorem urząd miasta przesłał decyzję o wpisaniu klubu do rejestru społecznych pracowni. Nie dostaliśmy wielkich pieniędzy. Dostaliśmy coś ważniejszego: prawo do dalszego działania i pierwszeństwo przy drobnych dotacjach.
Mój dom nadal miał dziurawy dach. W kuchni wciąż skrzypiała podłoga, a w sypialni pachniało wilgocią. Nie naprawiłam wszystkiego. Nie musiałam.
W poniedziałek rano Wiera przyszła do pracowni z młodą kobietą o zmęczonych oczach. Stała przy drzwiach i ściskała pasek torby.
— To moja córka, Marina — powiedziała Wiera. — Przyjechała z miasta.
Marina spojrzała na stoły, tkaniny i maszyny.
— Mama mówiła, że nauczycie mnie szyć.
— Jeśli będziesz cierpliwa — odparłam.
— Nie jestem.
— To dobrze. Najwięcej uczą się ci, którzy nie chcą długo czekać.
Usiadła przy maszynie Soni. Wiera zaparzyła herbatę. Za ścianą Giennadij przybijał deskę, a Lidia porządkowała stare księgi w archiwum.
Marina położyła palce na materiale.
— Od czego zaczynamy?
Wyjęłam z szuflady kawałek płótna, kredę i czerwony naparstek matki. Podałam jej go bez słowa.
A ona wsunęła go na palec i powiedziała:
— Mamo, tym razem nauczymy się razem.
Przegapiłeś początek?




