CZĘŚĆ 4
…Przez kilka sekund nikt się nie poruszył.
W gabinecie notariusza tykał zegar z pękniętą tarczą. Każde uderzenie brzmiało jak pytanie, którego nikt nie chciał zadać pierwszy.
— Kim pani jest? — spytałam.
— Wnuczką Ilji Korowina. Przyjechałam dziś rano z Petersburga. Mam dokument podpisany przez mojego dziadka dzień przed jego śmiercią.
Mój syn zacisnął palce na oparciu krzesła.
— To kolejna próba wyłudzenia — powiedział. — Mamo, nie słuchaj tej kobiety.
Anna odpowiedziała spokojnie:
— Właśnie dlatego zadzwoniłam do pańskiej matki, a nie do pana.
Notariusz spojrzał na mnie znad okularów.
— Czy mam zakończyć czynność?
— Nie. Proszę włączyć głośnik.
Głos Anny wypełnił mały pokój.
— Mój dziadek nie przekazał pani tylko działki. Przekazał pani również prawa do swoich wspomnień, szkiców i scenariuszy. Chciał, żeby powstało miejsce dla artystów, którzy nie mają już komu opowiedzieć swojej historii. Ale jest warunek.
— Jaki?
— Fundacja musi zostać otwarta pod pani nazwiskiem, a nie pod nazwiskiem osoby, która odziedziczy majątek po pani śmierci.
Spojrzałam na syna.
Przez lata sądziłam, że Ilja zostawił mi klucz do domu. Teraz zrozumiałam, że zostawił mi coś trudniejszego: obowiązek zdecydowania, komu wolno będzie zamieszkać w przestrzeni, którą inni próbowali mi odebrać.
— Przyślij dokument — powiedziałam.
— Już jest u kuriera. Ale muszę panią ostrzec. Pański syn próbował odkupić ode mnie prawa do archiwum mojego dziadka. Oferował kwotę, za którą mogłabym spłacić wszystkie długi rodziny.
Mój syn odwrócił twarz.
— To była rozmowa biznesowa.
— Nie — odparła Anna. — To była próba kupienia dowodu.
Rozłączyła się.
Milena stała przy oknie, z rękami splecionymi na brzuchu. Patrzyła na mnie tak, jak patrzy się na człowieka, który właśnie wszedł na cienki lód, choć wszyscy wokół krzyczą, żeby się cofnął.
— Pani Natalio, co pani zrobi?
— To, czego nie zrobiłam, kiedy byłam młoda.
— Czyli?
— Nie będę czekać, aż ktoś pozwoli mi użyć własnego nazwiska.
Jeszcze tego samego dnia zadzwoniłam do pracowników spółki. Zebraliśmy się w sali konferencyjnej, przy długim stole z białymi smugami po kubkach. Przyszli księgowi, kierowcy, archiwistki i ludzie, których znałam wyłącznie z podpisów na rachunkach.
Mój syn stanął przy ekranie.
— Moja matka jest pod wpływem emocji — powiedział. — Nie zna sytuacji finansowej firmy.
— Znam wystarczająco dobrze — przerwałam.
— Jeśli odbierzesz mi prawo do zarządzania, wszyscy stracą pracę.
— Nie odbieram go tobie. Odbieram ci pieniądze, których nie zarobiłeś.
Księgowa, pani Wiera, wstała z krzesła.
— Panie Aleksandrze, od dwóch lat prosiłam o wyjaśnienie przelewów na konto firmy konsultingowej. To było konto pańskiego kierowcy.
Syn spojrzał na nią ostro.
— Pani też chce mnie zniszczyć?
— Nie. Chcę odzyskać wypłatę, której nie dostałam, bo powiedział pan, że firma ma kłopoty.
Po niej odezwał się kierowca. Potem archiwistka. Każdy miał jeden rachunek, jedną wiadomość, jedną chwilę, w której uwierzył, że milczenie ocali pracę.
Mój syn słuchał, jak rozsypuje się konstrukcja, którą zbudował z cudzej cierpliwości.
W końcu podszedł do mnie.
— Mamo, czy ty naprawdę chcesz mi to odebrać?
— Chcę ci odebrać tylko to, co zabrałeś mnie.
— Jestem twoim synem.
— Właśnie dlatego tak długo udawałam, że nie widzę.
To było najtrudniejsze zdanie, jakie wypowiedziałam w życiu. Trudniejsze niż pożegnania z mężczyznami, których kochałam. Trudniejsze niż wyjście ze sceny, kiedy wiedziałam, że publiczność chce jeszcze jednego ukłonu.
Nie wyrzuciłam go z firmy. Zrobiłam coś bardziej bolesnego. Zostawiłam mu jedną możliwość: mógł zatrzymać stanowisko, jeśli podpisałby umowę o zwrocie pieniędzy, oddałby dokumenty pracownikom i przez trzy lata nie miałby prawa samodzielnie zarządzać majątkiem fundacji.
— To upokorzenie — powiedział.
— Nie. Upokorzeniem było zmuszanie mnie do podpisywania papierów, kiedy leżałam w szpitalu.
Podpisał.
Długopis drżał mu w palcach, ale tym razem nie przesunęłam ręki, żeby mu pomóc.
Wieczorem Anna przyjechała do mojego mieszkania. Miała na sobie wełniany płaszcz, a pod pachą skórzaną teczkę. Położyła przede mną drugi dokument.
Ilja napisał w nim, że nie chce, aby Natalia Fatiejewa została zapamiętana jako kobieta, która wszystko poświęciła dla sławy. Chciał, żeby miała miejsce, w którym nie trzeba grać żadnej roli.
— Dziadek mówił o pani często — powiedziała Anna. — Twierdził, że była pani jedyną osobą, która potrafiła wejść na scenę bez pytania, czy wolno.
Dotknęłam palcami kartki.
— A jeśli nie będę umiała prowadzić fundacji?
— To nauczymy się razem.
— A jeśli ludzie znowu będą czegoś ode mnie chcieli?
Anna uśmiechnęła się smutno.
— Wtedy może pani powiedzieć nie. Albo tak. Ale tym razem będzie to pani decyzja.
Kilka tygodni później w dawnym budynku przy ulicy Jabłoniowej otwarto pierwszą salę fundacji. Nie było czerwonego dywanu ani fleszy. Przyszło kilkanaście osób: emerytowany scenograf, dwie aktorki bez pracy, młody tłumacz i pani Wiera z pudełkiem domowych ciastek.
Mój syn pojawił się na końcu. Nie przyniósł kwiatów. Przyniósł segregator z odzyskanymi dokumentami i położył go na stole.
— Wszystko przepisałem na fundację — powiedział.
— Wszystko?
— To, czego nie zdążyłem wydać.
Patrzyłam na niego długo.
— Nie wiem, czy potrafię ci wybaczyć.
— Wiem.
— Ale możesz przyjść jutro i naprawić półkę w archiwum. Od miesięcy się chwieje.
Podniósł wzrok.
— To propozycja pracy?
— To próba sprawdzenia, czy umiesz coś zrobić bez podpisywania mojego nazwiska.
Skinął głową.
Nie przytuliliśmy się. Nie było nagłego pojednania, które rozwiązuje lata zaniedbań. Była tylko chwila, w której po raz pierwszy nie próbował mnie przekonać, że krzywda jest ceną rodzinnej miłości.
Następnego ranka Anna zaprowadziła mnie do sali, gdzie na ścianie wisiał portret Ilji Korowina. Pod obrazem zostawiono pustą tabliczkę.
— Co pani tam napisze? — spytała.
Wyjęłam z torebki mój drewniany grzebień. Ten sam, który leżał na parapecie w dniu, gdy syn chciał odebrać mi prawo do decydowania o własnym życiu.
Przesunęłam nim po dłoni, jak robiłam przed wejściem na scenę, a potem podałam Annie marker.
— Niech pani napisze: „Tu nie trzeba być nikim poza sobą”.
— To brzmi jak motto.
— Nie. To zasada dla tych, którzy zbyt długo grali cudze role.
Kiedy wychodziłyśmy z sali, z archiwum dobiegł metaliczny stuk młotka. Mój syn naprawiał chwiejną półkę.
Zatrzymałam się na progu i zawołałam:
— Aleksandrze, równo ją ustaw!
— Próbuję, mamo!
Uśmiechnęłam się, bo po raz pierwszy od dawna jego głos nie brzmiał jak żądanie, wymówka ani groźba. Brzmiał jak praca, którą dopiero zaczynał wykonywać.
A nad nim, na pustej dotąd ścianie, Anna dopisała ostatnie słowo: „Natalia”.
Przegapiłeś początek?
