CZĘŚĆ 4
— Proszę niczego nie wstrzymywać — powiedziałam do dyrektorki. — Za dwadzieścia minut będę w szkole.
Rozłączyłam się i spojrzałam na Wiktora.
Marian siedział przy stole, blady, z obiema dłońmi opartymi na lasce.
— On pójdzie za tobą — powiedział.
— Wiem.
— Leno, ja nie chciałem, żebyś przez nas cierpiała.
— To nie przez pana cierpiałam.
Wiktor ruszył do drzwi.
— Nigdzie nie idziesz sama.
— Nie jesteś już osobą, która może mnie pilnować.
Wyszłam przed nim. Na chodniku śnieg był brudny od piasku, a pod butami chrzęściły zamarznięte grudki. W kieszeni płaszcza trzymałam kopię rachunku z warsztatu i dokument z podrobionym podpisem. Ciężar tych kartek był większy niż ich papier.
W szkole panował poranny gwar. Z sal dochodziły głosy uczniów, trzaskały drzwi szafek, ktoś biegł korytarzem z naręczem książek. Zapach kredy i mokrych szalików zawsze uspokajał mnie bardziej niż dom.
Dyrektorka czekała w gabinecie. Na biurku leżało pismo Wiktora.
— Powiedział, że wspierał panią przez cały rok — wyjaśniła. — Twierdzi, że bez niego nie miałaby pani czasu na przygotowanie programu.
— Przez cały rok wspierał mnie w ten sposób, że pytał, kiedy dostanę pieniądze.
Podałam jej dokumenty. Przeczytała rachunek, porównała podpis i pokręciła głową.
— To wystarczy, żeby wykazać, że wypłata należy wyłącznie do pani.
— Nie chcę wojny z nim w szkole.
— To nie wojna. To pani praca.
Wiktor czekał na korytarzu. Stał pod gablotą z nagrodami, dotykając palcem szyby. Kiedy mnie zobaczył, jego usta zacisnęły się w cienką linię.
— Zrobiłaś ze mnie złodzieja.
— Nie. Sam przyniosłeś dokument, który to wyjaśnia.
— Byłem zdesperowany.
— Byłeś przekonany, że zawsze zapłacę.
Podszedł bliżej. Na jego mankiecie widniała plama oleju, ta sama, którą widywałam przez lata po jego powrotach z zakładu. Niegdyś ten zapach kojarzył mi się z ciężką pracą. Tego dnia przypomniał mi tylko, jak często myliłam czyjąś zmęczoną twarz z uczciwością.
— Jeśli nie dasz mi pieniędzy, stracimy mieszkanie — powiedział.
— Ty je obciążyłeś.
— Jesteśmy małżeństwem.
— Byliśmy też wspólnikami, kiedy płaciłam twoje rachunki. Tylko że wspólnik zna prawdę.
Za nami otworzyły się drzwi pokoju nauczycielskiego. Pani Irena, emerytowana polonistka, wyszła z plikiem zeszytów. Przystanęła, słysząc ostatnie zdanie.
Wiktor odwrócił się do niej.
— Proszę jej powiedzieć, że rodzina ma obowiązki.
Pani Irena poprawiła okulary.
— Rodzina ma także obowiązek nie podpisywać cudzym nazwiskiem dokumentów.
Wiktor spojrzał na nią z niedowierzaniem.
— Pani nie wie, o czym mówi.
— Wiem, że Lena od lat sprawdza wypracowania po godzinach, podczas gdy pan czeka przy jej wypłacie.
Jej słowa nie były głośne. Mimo to korytarz nagle wydał mi się zbyt wąski.
Wiktor zacisnął pięści.
— Wszyscy jesteście przeciwko mnie.
— Nie — odpowiedziałam. — Po prostu nikt już nie stoi za tobą własnym życiem.
Tego samego dnia pojechałam z Marianem do warsztatu. Kierownik, pan Ryszard, pokazał nam księgę przyjęć. Samochód stał na placu, z rozbitym przednim reflektorem i pękniętą chłodnicą.
— Naprawa kosztowałaby dużo — powiedział. — Ale zaliczki nie dostałem.
Marian dotknął maski dłonią.
— Sprzedam go na części.
— Tato, nie musisz — odezwał się Wiktor.
Nie zauważyłam, kiedy wszedł do warsztatu. Miał podkrążone oczy i pustą torbę podróżną w ręku.
— Wystarczy — powiedział Marian. — Samochód nie jest powodem twoich problemów.
— Potrzebuję pieniędzy.
— Potrzebowałeś ich, żeby spłacić zakłady.
Wiktor spojrzał na mnie.
— Leno, możemy to jeszcze naprawić.
— Samochód tak. Podpisu nie.
Drgnął.
— Nie chciałem cię skrzywdzić.
— A jednak codziennie wybierałeś siebie.
Marian wyjął z kieszeni kluczyk do starego auta i położył go na stole warsztatu.
— Oddaję samochód na części. Z odszkodowania zwrócę to, co możesz odzyskać, Lena. Resztę pieniędzy zatrzymam na leczenie i opiekę. Nie będę już finansował twoich długów, Wiktorze.
Wiktor otworzył usta, lecz zobaczyłam, że tym razem nie szuka rozkazu, który zmusiłby ojca do posłuszeństwa. Nie znalazł go.
Tydzień później przyniósł mi dokument rozwiązujący wspólne zobowiązania. Nie było kwiatów ani wielkich przeprosin. Była tylko lista długów, podpis i informacja, że firma pożyczkowa zgodziła się usunąć mój adres z zabezpieczenia po wpłacie odszkodowania Mariana.
— To wszystko, co mogę zrobić — powiedział.
— Nie. To wszystko, co powinieneś był zrobić od początku.
Nie wróciłam z nim do mieszkania.
Przez kilka dni spał u ojca na rozkładanym łóżku, a potem wynajął mały pokój niedaleko zakładu. Marian odwoził mi czasem dokumenty, ale nigdy nie prosił, żebym wybaczyła jego synowi. Rozumiał, że skrucha nie może być kolejnym rachunkiem wystawionym kobiecie.
Ja wpłaciłam część pieniędzy na własne konto oszczędnościowe. Opłaciłam okulary. Kupiłam porządne buty do pracy. Resztę przeznaczyłam na szkolny klub czytelniczy, o którym marzyłam od lat, ale zawsze brakowało mi odwagi i środków.
Nowa pralka pracowała cicho, bez szarpania i bez konieczności przytrzymywania drzwiczek. Czasem ten dźwięk wydawał mi się dziwnie wzruszający.
Pewnego popołudnia dyrektorka wręczyła mi oprawioną kopię decyzji o przyznaniu nagrody. Mój podpis widniał pod nią wyraźnie, własnoręcznie, bez żadnej obcej kreski.
— Powiesi ją pani w domu? — zapytała.
— Nie — odpowiedziałam. — W sali bibliotecznej. Niech dzieci widzą, że praca ma swoje imię.
Kiedy wracałam korytarzem, minęłam gablotę z pucharami. W kieszeni płaszcza znalazłam mały metalowy samochodzik. Wiktor zostawił go kiedyś pod stołem, a ja zabrałam go z podłogi, choć nie wiedziałam po co.
Zaniosłam go do warsztatu pana Ryszarda. Marian siedział tam na krześle i patrzył, jak pracownicy rozbierają stare auto na części.
— Co z nim zrobisz? — zapytał.
Położyłam model na masce samochodu.
— Oddam panu.
— Mnie?
— Tak. Niech przypomina panu nie o wypadku, tylko o tym, że nie musi pan prosić syna o pozwolenie na własne decyzje.
Marian długo obracał zabawkę w dłoniach.
— A ty, Leno? Czego potrzebujesz?
Spojrzałam na otwartą maskę rozbitego samochodu, na śruby układane w metalowej misce i na pismo z moim nazwiskiem wystające z torebki.
— Potrzebuję, żeby żadna rzecz, którą sama zarobiłam, nie musiała już udowadniać, że jestem człowiekiem.
Marian przytaknął. Potem ostrożnie postawił mały samochodzik na desce rozdzielczej starego auta.
— Będzie mu smutno — powiedział.
— Nie — odparłam. — On wreszcie jedzie w dobrą stronę.
Przegapiłeś początek?




