CZĘŚĆ 4
…Michał nie zdążył dokończyć, bo z telefonu dobiegł krzyk dziecka, a potem trzask rozłączonego połączenia.
Na dziedzińcu wszyscy ruszyli jednocześnie.
Roman pobiegł po samochód. Lidia chwyciła Anę pod ramię. Ja zostałam przy stole, patrząc na fotografię dziewczynki z aparatem słuchowym i na list Tarasa, który drżał między moimi palcami.
— Gdzie on ją trzyma? — zapytałam.
Michał odtworzył w pamięci ostatnie słowa Pawła.
— Stara suszarnia przy młynie. Tak nazywał to miejsce.
Stefan podniósł się z krzesła.
— Pojadę z wami.
— Nie — powiedziałam.
— Znam drogę. Znam jego kryjówki.
— Znasz też powód, dla którego mój syn nie żyje.
Ksiądz przyjął te słowa bez protestu. Otworzył szufladę i wyjął pęk kluczy. Jeden z nich miał przyczepioną drewnianą tabliczkę z wypalonym numerem siedem.
— Ten otwiera tylną bramę młyna — powiedział. — Paweł nie ufa zamkom, ufa tylko temu, że ludzie boją się podejść.
— A ty czego się bałeś?
Popatrzył na fotografię.
— Że będę musiał wybrać między wnuczką a prawdą.
— Wybrałeś za późno.
— Wiem.
Samochód Romana zatrąbił przed plebanią. Wsiadłam z Michałem i Aną. Stefan usiadł obok kierowcy, trzymając klucz numer siedem na otwartej dłoni.
Droga do młyna prowadziła między mokrymi polami. Była siedemnasta czterdzieści, kiedy minęliśmy kapliczkę przy rozstaju. Na jej kamiennym cokole ktoś położył trzy białe róże. Taras przynosił tam kwiaty każdej jesieni, choć twierdził, że nie wierzy w znaki.
— Mamo — powiedział kiedyś, gdy jechaliśmy tą drogą — ludzi nie poznaje się po tym, co mówią przy stole. Tylko po tym, kogo podnoszą z rowu.
Młyn stał za zarośniętym sadem. Dach zapadł się po jednej stronie, a z komina zwisał kawałek blachy, który uderzał o mur przy każdym podmuchu.
Stefan otworzył tylną furtę.
W środku pachniało mąką, ropą i mokrym sznurkiem. Usłyszeliśmy stłumiony płacz.
— Eleni! — krzyknął Stefan. — To dziadek!
— Nie podchodź! — odpowiedział Paweł z głębi budynku. — Mam nóż.
Michał wysunął się przed nas.
— Paweł, dziecko jest ranne?
— Ma się dobrze, dopóki nie ruszycie dalej.
— Chcesz teczkę? — zapytałam.
Wszyscy spojrzeli na mnie.
— Halina, nie — syknął Roman.
Ścisnęłam jutowy sznurek przewiązany wokół dokumentów.
— Chcesz teczkę, więc wyjdź i ją weź.
— Sama ją przynieś.
— Nie. Bo wtedy pomyślisz, że nadal masz władzę.
Przez kilka sekund słyszałam tylko metaliczne uderzenia blachy.
Paweł wyszedł zza sterty worków. Był młodszy ode mnie o kilka lat, ale wyglądał jak człowiek, który postarzał się od środka. W jednej ręce trzymał nóż, drugą ściskał ramię dziewczynki. Aparat słuchowy wisiał jej krzywo przy uchu.
— Oddaj papiery — powiedział.
— Najpierw ją puść.
— Myślisz, że możesz mi rozkazywać?
— Nie. Mówię ci, co zrobi człowiek, który jeszcze ma wybór.
Stefan zrobił krok naprzód.
— Paweł, spójrz na mnie.
— Ty nie masz prawa mówić mojego imienia.
— Masz rację.
Ta odpowiedź zbiła go z rytmu. Dziewczynka przestała płakać i spojrzała na dziadka.
— Dziadku?
— Jestem tutaj.
— Powiedziałeś, że przyjedziesz sam.
Stefan zamknął oczy.
— Okłamałem cię.
Paweł roześmiał się krótko, bez radości.
— Widzisz? Wszyscy kłamiecie. Taras też kłamał, że mnie powstrzyma.
Michał napiął ramiona.
— To ty go wydałeś.
— On chciał zabrać wszystko! Teczki, nazwiska, rachunki! Myślał, że wie, jak działa świat.
— Wiedział przynajmniej, jak działa sumienie — powiedziałam.
Paweł spojrzał na mnie. Przez moment zobaczyłam w jego twarzy coś, czego się nie spodziewałam: nie triumf, lecz przerażenie człowieka, który zbyt długo opowiadał sobie własne kłamstwo.
— Twój syn mógł milczeć — wyszeptał.
— Mógł. Ale nie milczał.
— Przez niego moja siostra została bez pieniędzy. Przez niego musiałem uciekać.
— Nie. Uciekłeś, bo zostawiłeś rannych ludzi i ukradłeś ich pieniądze.
Paweł przycisnął nóż do własnej dłoni. Ana nagle podeszła do starego dzwonka wiszącego przy wejściu i pociągnęła za sznur.
Dźwięk był ogłuszający.
Paweł odruchowo odwrócił głowę. Michał rzucił się do przodu, a Roman wyrwał mu dziewczynkę. Nóż spadł na podłogę i wbił się w deskę.
Eleni wtuliła twarz w ramiona dziadka.
— Już dobrze — powtarzał Stefan. — Już jesteś ze mną.
— Nie mów, że jest dobrze — powiedziałam. — Jeszcze nie jest.
Wróciliśmy na plebanię po dwudziestej. Dziewczynkę zabrano do lekarza z sąsiedniej miejscowości. Paweł został przekazany wojskowym, którzy przyjechali po telefonie Michała. Nie było krzyków ani triumfu. Tylko mokry bruk i dokumenty rozłożone na stole.
Najtrudniejsze przyszło później.
Stefan poprosił, żebym została sama w kościele. Zapalił jedną świecę, choć zawsze palił dwie.
— Jutro odprawię pogrzeb — powiedział.
— Jutro nie wystarczy.
— Wiem.
— Na placu przed kościołem przeczytasz nazwiska z tej teczki. Wszystkie. Także tych, których pomagałeś przewozić. Powiesz ludziom, że Taras nie był zdrajcą.
— A jeśli odejdą po tym z parafii?
— To będzie cena za prawdę. Ty ją znasz najlepiej.
Rano plac zapełnił się szybciej, niż ktokolwiek przypuszczał. Przyjechali żołnierze z jednostki Tarasa, sąsiedzi, kobiety, które wcześniej nie chciały nawet podejść do bramy cmentarza. Kapral Michał stał przy trumnie z mosiężnym guzikiem w dłoni.
Stefan wyszedł bez ornatu. Trzymał tylko kartki.
— Przez strach nazwałem bohatera zdrajcą — powiedział. — Ukrywałem prawdę, bo próbowałem ocalić własną rodzinę. Tym samym odebrałem szacunek rodzinie człowieka, który ocalił innych.
Nikt się nie poruszył.
— Taras nie prosił o pomnik. Prosił jedynie, żeby nie odmawiać modlitwy tym, którzy się bali. Dziś proszę o nią także dla siebie.
Czytałam jego słowa z boku, z nieśmiertelnikiem Tarasa zamkniętym w dłoni. Kiedy skończył, podszedł do mnie.
— Halino, nie oczekuję przebaczenia.
— I dobrze.
— Co mam zrobić?
Spojrzałam na wieżę kościoła.
— Zadzwoń za mojego syna. Nie raz. Tyle razy, ile nazwisk ukryłeś.
Stefan wszedł po schodach. Dzwon odezwał się pierwszy raz głucho, drugi raz mocniej, a za każdym kolejnym uderzeniem ktoś na placu spuszczał głowę.
Taras został pochowany przed zachodem słońca. Michał położył na trumnie mosiężny guzik. Ana przyniosła trzy białe róże z kapliczki przy rozstaju. Roman nie płakał, dopóki ziemia nie przykryła wieka.
Eleni przyszła następnego dnia. Aparat słuchowy miała już naprawiony. Usiadła przy grobie i zapytała:
— To był pani syn?
— Tak.
— Dziadek mówi, że uratował ludzi.
— Twój dziadek wie, że prawda ma swoją cenę.
Dziewczynka położyła na kamieniu mały papierowy ptak.
— Zrobiłam go, żeby miał czym wrócić.
Nie odpowiedziałam. Wyjęłam z kieszeni nieśmiertelnik Tarasa i zacisnęłam go w palcach. Metal był chłodny, ale wygrawerowane moje imię pozostało wyraźne.
Z wieży dobiegło kolejne uderzenie dzwonu.
Eleni podniosła głowę.
— To już za kogo?
Spojrzałam na mokry kamień z imieniem mojego syna.
— Za tych, których próbowano wymazać.
A dzwon odpowiedział mu z wysokości, jakby Taras wreszcie usłyszał drogę do domu.
Przegapiłeś początek?




