CZĘŚĆ 4 — Po pogrzebie matki urzędniczka oznajmiła, że rozdzieli pięcioro rodzeństwa, a wtedy najmłodsza siostra wyciągnęła rękę do teczki

CZĘŚĆ 4

Andrzej nie zdjął płaszcza. Na jego ramieniu topniały płatki śniegu, a z rozdartej teczki wystawały kartki z pieczęciami.

Klara odwróciła się do niego.

— Mówiłam ci, żebyś nie przyjeżdżał sam.

— Nie zdążyłem czekać — odpowiedział. — W powiecie już wiedzą o rachunku.

Pani Rudzka cofnęła się pod ścianę.

— To prywatna sprawa rodziny.

— Nie — powiedział Andrzej. — To sprawa dzieci i pieniędzy wypłaconych po śmierci ich matki.

Nie znałam go, ale jego głos miał w sobie coś znajomego. Może sposób, w jaki zaciskał szczękę. Mama robiła tak samo, kiedy próbowała nie płakać.

Andrzej położył teczkę na stole.

— Jest tu opinia lekarza, kopia wniosku, potwierdzenie przelewu i zeznanie pani Ireny. Jest też umowa z ośrodkiem, według której pieniądze z rachunku miały zostać przeznaczone na bieżące utrzymanie dzieci.

— To nie dowodzi kradzieży — powiedziała Rudzka.

— Nie użyłem tego słowa.

— Ale chce pan, żeby wszyscy je usłyszeli.

— Chcę, żeby usłyszeli pańskie.

Marta spojrzała na mnie.

— Nastazjo, musimy przenieść się do urzędu. Tam sporządzimy protokół i zabezpieczymy dokumenty.

— A potem nas rozdzielicie? — spytałam.

— Nie. Po tym, co znaleźliśmy, nie ma do tego podstaw.

Pani Rudzka wyprostowała się.

— Nadal jesteś niepełnoletnia. Nie możesz decydować, z kim zamieszkasz.

— Ale mogę powiedzieć, z kim nie chcę jechać — odpowiedziałam.

Słowa wyszły ze mnie spokojniej, niż się spodziewałam.

Klara wyciągnęła rękę.

— Nie musisz wybierać między rodziną a rodzeństwem. Chcę was wszystkich.

— A jeśli nie będę umiała być dzieckiem? — zapytałam.

— Wtedy będziesz tym, kim potrafisz. Możesz pomagać, ale nie musisz być matką dla swoich braci i sióstr.

To zdanie uderzyło we mnie mocniej niż wszystko, co powiedziała pani Rudzka. Przez trzy tygodnie nie pozwalałam sobie myśleć, że jestem zmęczona. Nie mogłam, bo jeśli ja się zachwieję, zachwieje się cały dom.

— Mama chciała, żebym ich chroniła — powiedziałam.

— Chciała, żebyście byli razem — odparła Klara. — To nie znaczy, że miałaś sama dźwigać cały świat.

Vovka pociągnął mnie za sweter.

— Nastia, mogę zabrać łyżkę?

Spojrzałam na jego małą dłoń. Zrozumiałam, że pyta nie o łyżkę. Pyta, czy będziemy mieli gdzie jeść.

— Możesz — odpowiedziałam.

Pani Rudzka nagle rzuciła się do stołu. Chwyciła książeczkę oszczędnościową i próbowała ją rozerwać.

Klara złapała ją za nadgarstek.

— Proszę tego nie robić.

— To fałszywy dokument!

— W takim razie niech pani pozwoli go sprawdzić.

Rudzka szarpnęła rękę.

— Nie macie pojęcia, ile takich rodzin widziałam. Dzieci głodne, domy zimne, matki pijane. Człowiek robi, co może.

— Nie zrobiła pani, co mogła — powiedział Andrzej. — Zabrała pani pieniądze i ukryła wniosek.

— A wy gdzie byliście? — krzyknęła. — Rodzina zawsze pojawia się dopiero wtedy, gdy można coś dostać!

Klara pobladła, ale nie odsunęła się.

— Nie przyjechałam po dom.

— Dom jest wart więcej niż te dzieci — syknęła Rudzka.

W izbie wszystko zastygło.

Dom.

O tym nikt wcześniej nie mówił.

Andrzej otworzył ostatnią kartkę.

— Właśnie dlatego mama Nastazji odmówiła podpisania umowy, którą jej podsunięto. Dom i ziemia miały zostać przekazane ośrodkowi w zamian za miejsce dla dzieci w placówce. Ona zrozumiała, że chcecie przejąć gospodarstwo po zaniżonej wartości.

Pani Rudzka spojrzała na mnie.

— Twoja matka nie była święta.

— Wiem — odpowiedziałam.

— Piła. Zostawiała was samych. Nie miała prawa ufać własnym obietnicom.

— Nie twierdzę, że była święta.

Poczułam łzy pod powiekami, ale tym razem ich nie powstrzymywałam.

— Twierdzę, że była moją mamą. I że kiedy była trzeźwa, próbowała nas uratować. Pani zabrała jej nawet tę próbę.

Marta zapisała coś w notesie.

— Proszę odłożyć książeczkę.

Rudzka nie odpowiedziała.

— Pani Marto, pani też może mieć kłopoty.

— Wiem — powiedziała Marta. — Dlatego zapisuję wszystko dokładnie.

Pojechaliśmy do urzędu trzema samochodami. Nie jechaliśmy do placówki. Marta usiadła z nami z tyłu i trzymała teczkę na kolanach, jakby była żywą rzeczą, którą trzeba ochronić. Kola siedział obok niej, Masza i Sasza przytulały plecaki, a Vovka zasnął z metalową łyżką w kieszeni.

W pokoju kierownika było duszno. Na ścianie wisiał kalendarz z fotografią jeziora. Pani Rudzka próbowała mówić szybko, używając trudnych słów, ale jej wersja rozpadała się przy każdym pytaniu Marty.

— Kto zatwierdził wypłatę?

— Nie pamiętam.

— Kto podpisał odbiór dokumentów?

— To była pomyłka.

— Gdzie znajduje się oryginał wniosku?

Rudzka spojrzała na mnie.

— Dziewczynka go nie zrozumie.

— Rozumiem wystarczająco — odpowiedziałam.

Andrzej położył na stole jeszcze jeden papier.

— Jestem pełnomocnikiem Klary. I jestem też człowiekiem, który prowadzi zakład stolarski w mieście. Mam zaświadczenie, że mogę zapewnić pracę i utrzymanie rodziny. Klara ma dom, ale potrzebuje pomocy. Będę płacił za opał i remont, dopóki wszystko nie stanie na nogi.

Spojrzałam na niego podejrzliwie.

— Dlaczego pan to robi?

Przez chwilę milczał.

— Bo moja matka przez trzydzieści lat nosiła w sobie winę, że nie obroniła twojej mamy. A ja przez trzydzieści lat udawałem, że to nie moja sprawa. Nie chcę, żebyście odziedziczyli po nas to samo milczenie.

To nie był piękny gest. Nie uleczył mamy. Nie cofnął lat, w których brakowało chleba. Ale był konkretny. Miał formę podpisu, pieniędzy na opał i samochodu czekającego przed urzędem.

Po południu podpisano tymczasową decyzję. Wszystkie dzieci miały zostać razem u Klary. Dom mamy zabezpieczono, a rachunek przekazano do wyjaśnienia. Pani Rudzka została odsunięta od sprawy. Nikt nie powiedział słowa „zwycięstwo”. To nie było zwycięstwo. Mama nadal leżała na cmentarzu, a jej głos pozostał tylko w mojej pamięci.

Wieczorem pojechaliśmy za rzekę.

Dom Klary był mały, ale ciepły. W kuchni stał piec obłożony białymi kaflami, a na półce wisiały trzy fotografie. Na jednej zobaczyłam mamę jako dziewczynkę, z dwoma warkoczami i krzywo zawiązaną kokardą.

Vovka wskazał zdjęcie.

— To mama?

— Tak — powiedziała Klara.

— A czemu nie mieszkała z tobą?

Klara usiadła obok niego.

— Czasem dorośli popełniają błędy, których potem bardzo długo nie umieją naprawić.

— Ale ty ją naprawisz? — spytał.

Klara spojrzała na mnie.

— Nie. Tego już nie można naprawić. Mogę tylko dobrze zaopiekować się tym, co po niej zostało.

Kola zapytał, czy może zobaczyć podwórko. Masza i Sasza pobiegły za nim. Andrzej wniósł do kuchni skrzynkę drewna.

Ja zostałam przy stole z czerwonym pudełkiem po herbacie. W środku był ostatni list mamy, teraz złożony starannie wzdłuż starych zagięć.

Klara postawiła przede mną talerz naleśników.

Pachniały tak samo jak w te rzadkie dni, kiedy mama była trzeźwa.

— Nie musisz ich jeść — powiedziała.

— Zjem.

Odłamałam kawałek. Był ciepły, trochę przypalony z jednej strony.

— Ciociu?

— Słucham.

— Możemy jutro wrócić po rzeczy?

— Oczywiście.

— Po wszystkie?

— Po wszystkie.

Pomyślałam o pustych butelkach, zimnym piecu i łóżku, na którym mama ostatni raz zaplatała włosy Maszy. Nie chciałam zabierać wszystkiego. Chciałam zabrać tylko to, co nie należało do biedy.

— Weźmiemy zeszyty — powiedziałam. — I fotografię mamy.

— A czerwone pudełko?

Spojrzałam na nie.

— Ono zostanie ze mną.

Vovka wrócił z podwórka, trzymając w dłoni drewnianą łyżkę.

— Ciociu, jutro ugotujemy kaszę?

Klara uśmiechnęła się przez łzy.

— Jutro ugotujemy tyle, ile zechcesz.

Vovka pomyślał chwilę.

— I Nastia też będzie mogła zasnąć?

Klara podeszła do mnie, a ja poczułam, jak po raz pierwszy od pogrzebu ktoś obejmuje mnie nie dlatego, że czegoś ode mnie potrzebuje.

Na stole leżał list mamy, obok talerza z przypalonym naleśnikiem. Ostatnie zdanie brzmiało: „Bądźcie razem, ale nie pozwól, żeby moje życie stało się waszym więzieniem”.

Złożyłam kartkę i wsunęłam ją do czerwonego pudełka.

Potem Vovka podał mi drewnianą łyżkę i zapytał:

— Nastia, jutro to ja nakryję do stołu, dobrze?

Оцените статью