CZĘŚĆ 4
…W poniedziałek o siódmej rano siedziałyśmy z Natalią w małym gabinecie kliniki przy ulicy Sadowej. Za oknem przejeżdżał pierwszy tramwaj, a szyba drżała przy każdym hamowaniu.
Lekarka, pani Borys, trzymała w dłoni cienką teczkę.
— Aleksander złożył wniosek trzy dni przed śmiercią — powiedziała. — Chciał przekazać prawa do tej kompozycji fundacji wspierającej młodych muzyków.
— Dlaczego nikt nam o tym nie powiedział? — zapytała Natalia.
— Bo dokument wymagał dodatkowego potwierdzenia. Ktoś próbował je wycofać, powołując się na pełnomocnictwo.
— Czyje? — spytałam.
Lekarka odwróciła kartkę.
— Romana Wolskiego.
Poczułam, jak srebrny naparstek, który trzymałam w kieszeni, wbija mi się w skórę. Przez całe życie nosiłam go przed koncertami. Tego dnia nie miał przynieść szczęścia. Miał mi przypominać, że pewne rzeczy można podtrzymywać tylko własnymi palcami.
— To niemożliwe — powiedziała Natalia. — On nie był pełnomocnikiem taty.
— Właśnie dlatego wniosek wzbudził wątpliwości. Proszę zobaczyć.
Na dole dokumentu widniał podpis Aleksandra. Ale pod nim znajdowała się dopisana ręcznie data, a atrament miał inny odcień.
W gabinecie zrobiło się duszno.
— On podrobił podpis — powiedziała Natalia.
— Tego nie mogę stwierdzić — odparła lekarka. — Mogę tylko powiedzieć, że Aleksander zostawił drugą kopię u notariusza.
— Dlaczego nie powiedział mi o tym osobiście?
Pani Borys spojrzała na mnie łagodnie.
— W karcie zapisał, że bał się, iż pani odmówi. Napisał: „Jadwiga całe życie oddawała innym więcej, niż powinna. Tym razem muszę ją poprosić, żeby zatrzymała coś dla siebie”.
Te słowa zabolały bardziej niż wiadomość o podrobionym dokumencie.
Aleksander znał mnie aż za dobrze. Wiedział, że gdybym usłyszała o pieniądzach, prawach i dawnych rachunkach, natychmiast powiedziałabym, że nie chcę żadnej wojny. Chciałam tylko, żeby ludzie mogli śpiewać.
— Co znajduje się w drugiej kopii? — spytałam.
— Nie ja ją otworzę. Notariusz czeka dziś o dwunastej.
Roman zjawił się tam pierwszy.
Biuro mieściło się nad apteką, na drugim piętrze starej kamienicy. W poczekalni wisiał zegar z miedzianym wahadłem. Roman siedział pod nim i obracał na palcu swój pęknięty pierścień.
— Mogłyśmy uniknąć tego przedstawienia — powiedział.
— To nie przedstawienie — odpowiedziała Natalia. — To konsekwencja pańskich decyzji.
Roman spojrzał na mnie.
— Aleksander chciał mnie zniszczyć.
— Nie. Chciał przestać być przez pana okradany.
— Bez mojego nazwiska wasza kariera skończyłaby się po pierwszym sezonie.
— Może. Ale to nadal nie była pańska piosenka.
Notariusz, pan Zawadzki, zaprosił nas do środka. Na biurku leżały dwie koperty: jedna z pieczęcią, druga zwyczajna, złożona na pół.
— Aleksander Tichanowicz zostawił instrukcję — powiedział. — Najpierw mam przeczytać list do żony.
Roman poderwał się z krzesła.
— Nie zgadzam się.
— Nie musi pan — odparł notariusz. — Pańska zgoda nie jest potrzebna.
Otworzył kopertę.
„Jadziu, jeśli Roman będzie twierdził, że uratował nas przed zapomnieniem, nie zaprzeczaj mu od razu. Niech mówi. Człowiek, który przez tyle lat budował cudzymi rękami, w końcu sam pokaże, czego naprawdę chce”.
Roman zacisnął szczękę.
Notariusz wyjął drugi dokument. Był to odpis z archiwum radiowego. Na karcie nagrania, obok tytułu „Dla tych, którzy wracają”, widniały nazwiska: Jadwiga Popławska i Aleksander Tichanowicz.
Bez Romana.
— Ta karta nigdy nie została opublikowana — wyszeptałam.
— Bo Roman zatrzymał oryginał — wyjaśnił pan Zawadzki. — Aleksander odnalazł go niedawno dzięki Helenie.
Roman uderzył dłonią w biurko.
— To niczego nie dowodzi!
Pan Zawadzki przesunął w jego stronę ostatnią kartkę.
— Dowodzi również tego, że w ciągu ostatnich lat otrzymał pan wynagrodzenie za utwór, którego nie jest pan autorem. Aleksander zażądał zwrotu pieniędzy, ale nie chciał ich dla siebie. Przeznaczył je na fundację.
Roman patrzył na kwotę. Nie była ogromna w porównaniu z majątkami ludzi, których widywaliśmy w telewizji. Dla niego jednak znaczyła coś więcej niż pieniądze. Była dowodem, że przez dziesięciolecia jego nazwisko stało na cudzym głosie.
— Pani to podpisze? — spytał mnie.
— Co?
— Zrzeczenie się roszczeń. Zostawi pani wszystko fundacji, a ja nie będę wnosił sprzeciwu.
Natalia odsunęła krzesło.
— Nie rozmawiaj z nim sama.
— Nie zamierzam — odpowiedziałam.
Wyjęłam z kieszeni srebrny naparstek i położyłam go na dokumencie.
— Przez pięćdziesiąt lat podpisywałam rzeczy, których nie rozumiałam, bo bałam się, że inaczej stracimy muzykę. Ten czas się skończył.
Roman zaśmiał się krótko.
— Myśli pani, że młodzi muzycy będą pamiętać pani nazwisko?
— Nie wiem.
— Więc po co to robić?
Spojrzałam na Natalię. Miała oczy Aleksandra, kiedy próbował ukryć wzruszenie przed publicznością.
— Bo moja córka nie powinna odziedziczyć po nas strachu.
Notariusz podał mi pióro.
Podpisałam zgodę na przekazanie praw fundacji i osobny wniosek o ujawnienie prawdziwych autorów. Nie zatrzymałam pieniędzy dla siebie. Zażądałam tylko jednego: aby w każdym przyszłym wykonaniu utworu pojawiały się nasze nazwiska.
Roman odmówił podpisania ugody. Wyszedł z biura, zabierając ze sobą jedynie pierścień i pustą teczkę. Później dowiedzieliśmy się, że jego firma straciła prawa do katalogu nagrań, kiedy archiwum oficjalnie poprawiło dokumentację. Nie było wielkiej sceny, kamer ani triumfalnego przemówienia. Zostało mu to, czego tak długo pilnował: nazwisko, którego nie dało się już dopisać do cudzej melodii.
Tydzień później spotkałam Helenę w sali numer trzy. Na pulpicie leżał czerwony zeszyt, a obok mikrofon owinięty granatowym aksamitem. Natalia ustawiła krzesła. Andrzej sprawdzał przewody.
— Nie musisz śpiewać — powiedziała córka.
— Wiem.
— Możesz tylko przeczytać słowa.
— Wiem.
— A jeśli głos ci się załamie?
Dotknęłam mikrofonu.
— Wtedy zaśpiewasz ze mną.
O siedemnastej sala wypełniła się młodymi muzykami. Nie było plakatów, orkiestry ani świateł. Na pierwszym pulpicie położyłam kartkę z poprawionymi nazwiskami.
Jadwiga Popławska.
Aleksander Tichanowicz.
Kiedy zabrzmiał pierwszy akord, nie zobaczyłam już pustego taktu. Zobaczyłam jego dłoń wybijającą rytm o drewniany pulpit, pęknięty abażur, kubek lipowej herbaty i ten jego upór, który przez pół wieku udawał zwyczajność.
Zaśpiewałam pierwszą zwrotkę sama.
Przy refrenie dołączyła Natalia.
Helena zamknęła oczy. Andrzej odwrócił głowę, żeby ukryć łzy.
A potem jedna z młodych wokalistek zapytała:
— Pani Jadwigo, czy możemy nauczyć się tej piosenki?
Spojrzałam na kartkę z nazwiskami.
— Możecie — odpowiedziałam. — Ale śpiewajcie ją tak, żeby nikt już nie musiał prosić o własne imię.
Na stole srebrny naparstek odbił światło reflektora, a z głośników popłynęła melodia, którą Aleksander zostawił mi nie po to, żebym ją zatrzymała, lecz żeby wreszcie mogła wrócić do ludzi.
Przegapiłeś początek?




