CZĘŚĆ 4
– To niemożliwe – szepnął Roman. – On miał już wtedy nie żyć.
W magazynie zrobiło się duszno, choć przez szparę pod drzwiami wpadało zimne powietrze.
– Kto to jest? – zapytałam.
Roman nie odpowiedział od razu. Przesunął palcem po nazwisku na odwrocie dokumentu.
– Leon Wysocki. Człowiek, który kierował miejską komisją kultury. To on odrzucił pierwsze podanie Aleksandra.
– A potem?
– Potem przestał być urzędnikiem. Został doradcą firmy, która wykupiła prawa do części dawnych nagrań.
Maria ścisnęła telefon.
– Właśnie ta firma żąda zamknięcia fundacji.
Spojrzałam na zeszyt Aleksandra. Na marginesie, przy nazwisku Wysockiego, widniała krótka notatka: „Nie chodzi o pieniądze. Chodzi o to, żeby Jadwiga nigdy nie dowiedziała się, komu je zawdzięcza”.
Poczułam nagły gniew.
Nie dlatego, że Aleksander coś przede mną ukrył. Zrobił to z lęku, może z miłości, może z próżności. Gniewało mnie to, że nawet po jego odejściu ktoś próbował odebrać mu ostatnią decyzję.
– Musimy znaleźć oryginał – powiedziałam.
Roman pokręcił głową.
– Oryginał został w archiwum miasta.
– Więc pojedziemy do archiwum.
– Jadziu, tam od lat nie wpuszczają nikogo bez zgody kierownika.
– Nie pytam, czy nas wpuszczą.
Pojechaliśmy jeszcze tego samego popołudnia. Archiwum mieściło się w piwnicach dawnego ratusza. Wąskie schody pachniały wilgocią, a żarówka nad wejściem mrugała przy każdym przeciągu.
Kierowniczka, pani Elżbieta, przyjęła nas przy metalowym biurku.
– Nie mogę wydać dokumentów bez postanowienia – powiedziała.
– Nie chcę ich zabierać – odparłam. – Chcę tylko zobaczyć teczkę dotyczącą zespołu „Wierasy”.
– Teczka zniknęła.
Roman uderzył laską w podłogę.
– Zniknęła czy została zabrana?
Pani Elżbieta spojrzała na niego ostro.
– W zeszłym tygodniu ktoś podpisał odbiór.
– Kto?
Kobieta wyjęła rejestr. Przewróciła kilka stron, a potem nagle przestała oddychać tak swobodnie.
– Podpis jest niewyraźny.
– Ale pieczęć czytelna – powiedziała Maria.
Podpis należał do Leona Wysockiego.
W tym momencie pani Elżbieta otworzyła dolną szufladę.
– Jest jeszcze coś.
Wyjęła cienką kopertę, tym razem kremową, z odręcznym napisem: „Dla Jadwigi, jeśli ktoś spróbuje odebrać jej prawdę”.
Rozpoznałam pismo Aleksandra.
– Dlaczego trzymała ją pani tutaj?
– Bo poprosił mnie o to trzy lata temu. Powiedział, że pewnego dnia przyjdziesz sama.
Otworzyłam kopertę. W środku znajdowała się karta pamięci i mały rachunek z warsztatu introligatorskiego. Na odwrocie Aleksander napisał: „Nie szukaj zemsty. Szukaj podpisu, który zmienił nasze życie”.
Maria spojrzała na kartę.
– Nie wiemy, co na niej jest.
– Wiem, gdzie to sprawdzić – powiedziała pani Elżbieta.
Pojechaliśmy do pracowni młodego realizatora dźwięku, którego Aleksander wspierał z fundacji. Chłopak włączył komputer i otworzył plik.
Nie było tam nagrania rozmowy.
Był skan całego archiwum: podanie, decyzja komisji, lista osób obecnych na posiedzeniu i dokument, którego brakowało w miejskiej teczce.
Na dole widniał podpis Leona Wysockiego.
Wynikało z niego, że to on przyjął pieniądze przeznaczone na ratowanie zespołu, a następnie przekazał je Aleksandrowi pod warunkiem, że nikt nie pozna źródła finansowania. Fundacja nie była prezentem zmarłego. Była próbą naprawienia długu sprzed trzydziestu lat.
– On chciał zwrócić pieniądze – wyszeptałam.
Roman skinął głową.
– I dlatego milczał.
Następnego ranka Leon Wysocki przyszedł do sali prób. Miał elegancki płaszcz, skórzaną teczkę i twarz człowieka, który liczył na szybkie zwycięstwo.
– Pani Popławska, to nie jest miejsce na prywatne rozliczenia.
– Ma pan rację. Dlatego zaprosiłam świadków.
Za mną stali Maria, Roman, pani Elżbieta i młodzi muzycy z fundacji.
Wysocki spojrzał na Romana.
– Pan nadal podsyca stare konflikty.
– A pan nadal podpisuje dokumenty cudzym kosztem – odparł Roman.
Wysocki odwrócił się do mnie.
– Aleksander był człowiekiem impulsywnym. Mógł zapisać fundacji pieniądze, których nie powinien był przekazywać.
Wyjęłam kopię dokumentu.
– Te pieniądze pochodziły z pańskiej decyzji.
Jego twarz stężała.
– Nie ma pani pojęcia, o czym mówi.
– Mam pański podpis. Mam rejestr odbioru archiwum. Mam list Aleksandra. I mam ludzi, którzy pamiętają, co wydarzyło się wtedy w komisji.
– To niczego nie dowodzi.
– Dowodzi pańskiej próby zamknięcia fundacji.
Wysocki zacisnął palce na teczce.
– Chce pani zniszczyć nazwisko męża?
To pytanie zabolało, ale nie cofnęłam się.
– Nie. Chcę przestać pozwalać, żeby inni używali jego nazwiska do ukrywania własnych czynów.
Wtedy pani Elżbieta położyła na stole rejestr.
– Jutro dokumenty zostaną przekazane do niezależnej kontroli. A dziś zawiadomiłam radę miasta o zabraniu teczki z archiwum.
Wysocki spojrzał na nią, potem na mnie.
– Nie wie pani, ile osób straci pracę, jeśli ta sprawa wybuchnie.
– Wiem – odpowiedziałam. – Dlatego fundacja nie zostanie zamknięta. Zostanie przeniesiona pod opiekę ludzi, którzy nie boją się czytać podpisów.
Młody realizator dźwięku podniósł rękę.
– Pani Jadwigo, możemy dziś wieczorem zagrać koncert. Dochód przeznaczymy na utrzymanie sali.
Spojrzałam na pustą scenę. W rogu stał mikrofon Aleksandra, ten sam, który ściskałam w szpitalu.
– Nie umiem jeszcze śpiewać bez niego – powiedziałam.
Maria podeszła bliżej.
– Nie musisz śpiewać sama.
To były słowa z jego kartki.
Wieczorem sala wypełniła się po brzegi. Nie zapowiedziano mnie jako wdowy po Aleksandrze. Na plakacie widniało tylko moje imię oraz nazwa fundacji.
Przed występem włożyłam do kieszeni szalik z wyszytą nutą. Nie po to, żeby udawać, że Aleksander nadal stoi za kulisą. Po to, żeby pamiętać, że jego ostatnia prośba nie była pożegnaniem.
Młodzi muzycy zaczęli grać „Malinówkę”. Pierwszy akord był niepewny. Drugi zabrzmiał już pełniej.
Chwyciłam mikrofon.
W pierwszym rzędzie siedziała nasza córka. Obok niej Roman, Maria i pani Elżbieta. Na końcu sali stał pusty fotel, ten, na którym Aleksander zawsze poprawiał szalik przed wyjściem na scenę.
Zaśpiewałam pierwszą zwrotkę drżącym głosem.
Przy drugiej dołączyli pozostali.
Nie odzyskałam męża. Nie odzyskałam lat, podczas których milczał o prawdzie. Nie mogłam cofnąć dnia, w którym lekarz wypowiedział jego imię w czasie przeszłym.
Mogłam jednak sprawić, że jego ostatnia decyzja nie zostanie pogrzebana razem z nim.
Po koncercie młody realizator przyniósł mi zeszyt.
– Jest jeszcze jedna strona – powiedział.
– Myślałam, że przeczytaliśmy wszystko.
– Ta była przyklejona do okładki.
Otworzyłam zeszyt. Na ostatniej stronie Aleksander napisał tylko jedno zdanie:
„Jeśli kiedyś zabrzmi pierwszy akord, zaczekaj na drugi — wtedy będę wiedział, że zostałem wysłuchany”.
W sali ktoś trącił stojak z nutami. Papier zaszeleścił, a srebrna nuta na moim szaliku odbiła światło reflektora.
Popatrzyłam na pusty fotel i powiedziałam cicho:
– Drugi akord już zabrzmiał, Sasza.




