CZĘŚĆ 4
…W słuchawce zaszurało, jakby mężczyzna przestępował z nogi na nogę na zamarzniętym chodniku.
— Gdzie pan jest? — zapytałam.
— Przy starej stacji. Ale proszę nie mówić Romanowi, że przyjechałem.
Spojrzałam na Romana. Stał pod ścianą zielonego domu, z rękami opuszczonymi wzdłuż ciała. Przed chwilą próbował wyrwać Agacie telefon, a teraz patrzył na śnieg, jakby szukał w nim odpowiedzi.
— Zostań tam — powiedziałam do Piotra. — Przyjedziemy.
— Nie. To on może przyjechać pierwszy.
— Kto?
Po drugiej stronie zapadła krótka przerwa.
— Człowiek, który trzymał mnie zamkniętego przez dwa lata.
Poczułam, że krew odpływa mi z twarzy.
— Roman?
— Nie wiem, czy to jego prawdziwe nazwisko. Ale rozpoznam jego głos.
Rozłączył się.
Kuba obudził się pod stołem i zaczął cicho kaszleć. Zosia natychmiast uklękła przy nim.
— Już dobrze — szeptała. — Jest pani Marina.
To zdanie miało ciężar obietnicy, której nie wolno mi było złamać.
— Agato, zabierz dzieci do sklepu — powiedziałam. — Tam jest ciepło.
— A ty?
— Muszę porozmawiać z Romanem.
— Nie sama.
— Wacław zostanie ze mną.
Sołtys uniósł głowę.
— Marina, ja…
— Pójdziesz z nami. I tym razem powiesz wszystko.
Roman zaśmiał się krótko.
— Myślisz, że jedna kartka coś zmieni? Dzieci nie mają pieniędzy. Dom jest zadłużony. Piotr nie istnieje w żadnych papierach.
— Ale istnieje w rzeczywistości — odpowiedziałam.
Jego oczy zwęziły się.
— Ewa była naiwna. Piotr też. Ja próbowałem uratować ten dom.
— Dla siebie.
— Dla wszystkich! — krzyknął. — Gdyby sprzedała sad, dzieci miałyby z czego żyć.
— A ty miałbyś czym spłacić swoje długi.
Roman uderzył pięścią w framugę. Z sufitu osypał się pył.
— Nie rozumiesz, co to znaczy być ściganym przez ludzi, którym jesteś winien pieniądze.
— Rozumiem za to, co znaczy zostawić dzieci bez chleba.
Wacław wyjął z kieszeni złożony arkusz.
— Jest jeszcze coś — powiedział.
Rozprostował papier na stole. Była to lista wypłat zasiłku. Pod każdą kwotą widniała pieczęć gminy i podpis Celiny Rybak, pracownicy opieki społecznej.
— Celina zatwierdzała pieniądze, choć wiedziała, że dzieci ich nie dostają — powiedział sołtys. — Roman oddawał jej część.
Agata zacisnęła usta.
— To już nie jest tylko sprawa rodzinna.
— Nie chcę, żeby zabrali dzieci do obcego domu — wyszeptała Zosia.
Przykucnęłam przed nią.
— Nikt nie zabierze ci Kuby bez rozmowy. Ale musimy znaleźć miejsce, gdzie będziecie bezpieczni.
— A pani sklep?
— Sklep zostanie.
— A pani?
Nie znałam odpowiedzi. Wiedziałam tylko, że nie mogę udawać, iż kilka paczek przy czarnych drzwiach rozwiązało problem.
Pojechaliśmy na stację samochodem Agaty. Silnik prychał na mrozie, a szyby pokrywała cienka warstwa lodu. Wacław siedział z przodu, ściskając dokumenty. Ja trzymałam telefon na kolanach.
Piotr czekał za budynkiem dworca. Był wychudzony, miał siwe skronie i bliznę ciągnącą się od ucha do brody. Kiedy zobaczył Zosię, nie ruszył się z miejsca.
Dziewczynka wysiadła z samochodu.
— Tato?
Piotr zrobił jeden krok. Potem drugi.
Zosia pobiegła ku niemu, ale zatrzymała się tuż przed jego piersią, jakby bała się, że obraz zniknie.
— To naprawdę ty?
— Naprawdę.
— Mama mówiła, że wrócisz.
Piotr uklęknął na śniegu.
— Spóźniłem się, córeczko.
— Roman mówił, że nie żyjesz.
Piotr spojrzał ponad jej ramieniem. Roman stał przy samochodzie Agaty. Nie pojechał z nami. Został przy zielonym domu, bo Wacław wcześniej zamknął go w środku i zadzwonił do gminy.
— Roman nie powiedział prawdy — odparł Piotr.
— Dlaczego cię nie było?
Piotr zacisnął szczękę.
— Pracowałem na budowie na północy. Dostałem wypadku. Straciłem dokumenty i pamięć po uderzeniu. Kiedy odzyskałem świadomość, człowiek prowadzący budowę powiedział, że nikt mnie nie szuka. Nie miałem telefonu, pieniędzy ani adresu. Dopiero tydzień temu ktoś rozpoznał moje nazwisko w starej gazecie.
Zosia przytuliła się do niego.
— Myśleliśmy, że umarłeś.
— Ja też myślałem, że straciłem was na zawsze.
Wtedy z budynku stacji wyszedł starszy mężczyzna w granatowym płaszczu. Trzymał w ręku teczkę.
— Piotrze — powiedział. — Przywiozłem kopię meldunku z ośrodka, w którym leżałeś po wypadku. Jest tam twoje zdjęcie i odcisk palca.
Piotr skinął głową.
— To dowód, że żyłem, kiedy Roman zgłaszał moją śmierć.
Nie spodziewałam się, że największy zwrot nie będzie dotyczył pieniędzy, lecz tego, jak długo można kogoś wymazywać z papierów, aż wszyscy uwierzą, że zniknął.
Następnego dnia w gminie zebrało się kilka osób: pracownica opieki społecznej, nauczycielka, sołtys, Piotr i ja. Roman siedział przy końcu stołu. Celina Rybak przyniosła własną teczkę i próbowała tłumaczyć, że „działała zgodnie z procedurą”.
— Dlaczego podpisywała pani odbiór pieniędzy przez Romana? — zapytała Agata.
— Miał upoważnienie.
— Od kogo?
Celina otworzyła usta, ale nie odpowiedziała.
Piotr położył przed nią dokument z ośrodka.
— A kto upoważnił go do uznania mnie za zmarłego?
Roman poderwał się z krzesła.
— To wszystko przez Ewę! Zostawiła długi, chore dzieci i dom, którego nie dało się utrzymać!
— Dom dało się utrzymać — powiedział Wacław. — Sad przynosił dochód. To ty sprzedawałeś jabłka po kryjomu i zatrzymywałeś pieniądze.
— Masz rachunki? — syknął Roman.
Sołtys wyjął z kieszeni mały notes.
— Mam daty. I mam sumienie, którego zabrakło mi wcześniej.
Roman roześmiał się nerwowo.
— Nagle wszyscy jesteście uczciwi?
Wacław nie odpowiedział. Zamiast tego podpisał oświadczenie, że dokumenty dzieci zostały sfałszowane. Celina długo patrzyła na pustą kartkę, aż w końcu również złożyła podpis.
Nie było wielkich przemówień ani natychmiastowego cudu. Były rozmowy, formularze, badanie Piotra przez lekarza i decyzja, że dzieci pozostaną przy ojcu, dopóki nie przejdzie wszystkich wymaganych spotkań. Dom miał zostać zabezpieczony, a pieniądze odzyskane z konta Romana.
Roman stracił nie tylko możliwość sprzedaży sadu. Stracił zaufanie ludzi, którzy przez lata podawali mu rękę przy stole sołeckim. Nikt nie chciał kupić jego ciężarówki. Nawet właściciel gospody przestał nalewać mu na kredyt.
Najbardziej bolało go chyba to, że Piotr nie chciał jego ukarania z zemsty.
— Chcę, żeby oddał pieniądze — powiedział. — I żeby powiedział Zosi, gdzie był jej ojciec. Resztę niech rozstrzygną ci, którzy potrafią czytać dokumenty lepiej niż my.
Roman spojrzał na dziewczynkę.
— Myślałem, że nie wróci — wyszeptał.
— Wiedziałeś, że żyje? — zapytała Zosia.
Roman spuścił wzrok.
— Dostałem wiadomość z ośrodka. Nie powiedziałem wam.
Zosia ścisnęła dłoń Piotra.
— Dlaczego?
Roman zacisnął usta.
— Bo wtedy nie dostałbym domu.
To było całe jego wyjaśnienie. Bez łez. Bez prośby o wybaczenie. Tylko jedno zdanie, które zamknęło wszystkie drzwi, których nie zamykały nawet urzędowe pieczęcie.
Kilka dni później Piotr przyszedł do mojego sklepu. Miał na sobie pożyczony płaszcz, a Zosia niosła mały wiklinowy koszyk.
— Nie mamy czym zapłacić za wszystko — powiedział.
— Nie musicie.
— Musimy — odparła Zosia. — Mama mówiła, że dług wdzięczności też trzeba spłacać.
W koszyku leżały trzy słoiki konfitury z jabłek. Na jednym była krzywo przyklejona kartka: „Dla pani Mariny”.
Piotr postawił słoiki na ladzie.
— Sad jeszcze stoi — powiedział. — Jeśli uda się go uratować, będziemy przynosić pani jabłka. Nie za darmo.
— W takim razie będę musiała znaleźć miejsce na półce.
Zosia roześmiała się cicho. Potem wyjęła z kieszeni mały kamień.
— To z tyłu sklepu — wyjaśniła. — Ten pierwszy. Kładłam go na cegle, żeby pani wiedziała, że znalazłam paczkę.
Wzięłam kamień do ręki. Był gładki, zimny i miał na środku białą kreskę, której wcześniej nie zauważyłam.
— Możesz go zatrzymać — powiedziała Zosia.
— Nie. Połóż go tam, gdzie zawsze.
Tego wieczoru przy tylnych drzwiach nie wystawiłam już pakietu z napisem „Do wyrzucenia”. Zamiast tego przygotowałam papierową torbę z bochenkiem chleba, mlekiem i jabłkami z sadu Piotra.
Na torbie napisałam: „Dla Zosi i Kuby”.
Rano zobaczyłam przy cegle mały kamień. Obok niego leżało jabłko, jeszcze wilgotne od nocnego mrozu.
A kiedy Zosia weszła do sklepu, nie przemknęła już pod ścianą. Podeszła prosto do lady i powiedziała:
— Dzień dobry, pani Marino. Przyszłam kupić chleb.
Przegapiłeś początek?




