CZĘŚĆ 4
…Podpis wyglądał jak mój.
Pochylony w lewo, z długą kreską pod nazwiskiem i małą przerwą między imieniem a nazwiskiem. Ten sam, którym podpisywałam szkolne zgody, kartki urodzinowe dla babci i pierwszą umowę o pracę.
Tyle że pod dokumentem widniała data sprzed dziesięciu lat.
A ja dokładnie pamiętałam tamten dzień.
— To niemożliwe — powiedziałam.
Elżbieta położyła kartkę na stole, obok mosiężnego klucza i rozbitej pieczęci.
— Zobacz na godzinę poświadczenia. Jedenasta czterdzieści.
— O tej porze byłam w szpitalu.
Babcia podniosła wzrok.
— Przy Siergieju.
W pokoju zrobiło się tak cicho, że usłyszałam tykanie zegara z korytarza. Stary mechanizm miał pękniętą szybkę, a wskazówka sekundnika drżała za każdym razem, kiedy przesuwała się o jedną kreskę.
— Co się wtedy wydarzyło? — spytała Elżbieta.
Usiadłam ciężko na krześle.
— Siergiej miał pierwszy poważny kryzys zdrowotny. Babcia zadzwoniła do mnie rano. Pojechałam do szpitala, a potem zostałam z nim do wieczora. Nie podpisywałam niczego.
Leonid patrzył na dokument z ponurą miną.
— Podpis jest prawdziwy, ale nie został złożony tego dnia.
Wiktor ruszył do stołu.
— Nie macie dowodu.
— Mamy świadectwo człowieka, który widział, jak go podrobiono — odpowiedziała Elżbieta.
Wiktor zatrzymał się.
Zza drzwi kuchni wyszła drobna kobieta w zielonym swetrze. Znałam ją z widzenia. Była sąsiadką, panią Niną, która od lat przynosiła babci lekarstwa i odbierała pocztę.
— Nie chciałam się wtrącać — powiedziała, ściskając lnianą torbę. — Ale Siergiej przyszedł do mnie dzień przed śmiercią.
— Dlaczego nic pani nie powiedziała? — zapytałam.
— Bo obiecałam mu, że zaczekam, aż przyjdzie właściwy moment.
Wyjęła z torby zeszyt w kratkę. Na kilku stronach zapisywała daty, godziny i nazwiska osób odwiedzających daczę.
— Dziesięć lat temu Wiktor przyprowadził tu młodego człowieka. Powiedział, że potrzebują wzoru podpisu Mariny, bo chodzi o przekazanie praw do archiwum. Siergiej odmówił. Wiktor znalazł jednak stare formularze z jej podpisem.
Wiktor gwałtownie odsunął krzesło.
— Ta kobieta jest chora.
— Mam rachunek — odpowiedziała Nina. — I datę. Zapłacił mi wtedy za milczenie, ale nie wziął pod uwagę, że zachowuję wszystkie kwity.
Elżbieta przeczytała dokument i wykonała kilka telefonów. Nie potrzebowała podnosić głosu. Każde jej zdanie było krótkie, spokojne i nieodwracalne.
Wiktor stał przy piecu, z dłońmi opuszczonymi wzdłuż ciała. Jego plan był prosty: wykorzystać śmierć Siergieja, przestraszyć dziewięćdziesięcioletnią Antoninę, sprzedać daczę i przejąć archiwum, które mogło przynieść pieniądze oraz wpływy. Nie chodziło mu o rodzinę. Chodziło o nazwisko, które przez lata otwierało drzwi.
Ale dokumenty ujawniły coś jeszcze.
Siergiej nie zamierzał zatrzymać archiwum dla siebie. W osobnym zapisie przekazał je miejskiej bibliotece pod jednym warunkiem: różowa dacza miała zostać zachowana jako miejsce spotkań dla starszych artystów i młodych krytyków. Dochód z publikacji miał pokrywać opiekę nad Antoniną.
— Dlaczego mi tego nie powiedział? — spytałam babcię.
— Bo chciał, żebym do końca wierzyła, że kupił mi tylko spokojny dom.
— A ty wiedziałaś?
— Wiedziałam, że coś ukrywa. Nie wiedziałam, że oddał przyszłość tego miejsca obcym ludziom.
To zabolało ją bardziej niż kłamstwa Wiktora. Wzięła do ręki fotografię Siergieja stojącego na werandzie. Za nim widać było różowe ściany, krzywy karmnik i tabliczkę z fiołkiem.
— On zawsze ratował wszystkich oprócz siebie — powiedziała.
— Może tym razem nie musiał ratować siebie. Może chciał, żebyśmy zrobili to za niego.
Wiktor nagle wyjął z kieszeni telefon.
— Jeśli zniszczycie mnie, archiwum zniknie razem ze mną. Kopie dokumentów są już u ludzi, których nie znacie.
— Nie — odparła Nina. — Kopie są w bibliotece.
Wiktor spojrzał na nią z niedowierzaniem.
— Siergiej wysłał je tydzień temu. Przyszedł do mnie osobiście, bo bał się, że pan zabierze mu wszystko.
To był drugi, nieoczekiwany cios. Siergiej wiedział, co się dzieje. Nie był bezradny. Zdążył przygotować plan, lecz nie zdążył powiedzieć nam o nim ani jednego słowa.
Elżbieta zebrała dokumenty.
— Umowa kredytowa zostanie unieważniona. Roszczenie nie ma podstaw. Pełnomocnictwo również. Panie Łuniew, od dziś nie ma pan prawa zbliżać się do daczy ani kontaktować z Antoniną bez jej zgody.
— To jeszcze nie koniec — syknął.
— Dla pana skończyła się możliwość udawania opiekuna — odpowiedziała.
Wiktor wyszedł bez płaszcza. Leonid obserwował go przez szybę, trzymając laskę obiema rękami.
— Powinienem był powiedzieć wcześniej — szepnął.
Babcia spojrzała na niego długo.
— Powinien pan. Ale powiedział pan teraz.
Nie było w tym przebaczenia. Było coś trudniejszego: zgoda, by człowiek poniósł ciężar własnego milczenia, a mimo to nie odebrano mu prawa do jednego uczciwego czynu.
Następnego dnia pojechałyśmy do miejskiej biblioteki. W małej sali pachniało papierem i drewnem. Dyrektorka pokazała nam pudła z listami, rękopisami i fotografiami. Na pierwszym pudle ktoś nakleił kartkę: „Zbiór Siergieja — nie dzielić”.
Babcia dotknęła napisu.
— On chciał, żeby ludzie czytali, nie żeby się o niego bili.
— Więc zrobimy to po jego myśli.
— A dacza?
— Zostanie twoja. Biblioteka będzie prowadzić archiwum, ale nikt nie zabierze ci domu.
Antonina pokiwała głową. Potem wyjęła z torebki pęk kluczy i położyła go przede mną.
— Ten do pokoju Siergieja zostaw u siebie.
— Babciu, nie musisz oddawać mi wszystkiego.
— Nie oddaję. Powierzam.
Po południu wróciłyśmy do różowej daczy. Na werandzie Leonid wymienił pękniętą tabliczkę z fiołkiem. Nina przyniosła zeszyt i położyła go obok księgi gości. Każdy, kto miał przyjść do archiwum, miał wpisywać imię, godzinę i powód wizyty.
Antonina usiadła przy stole, przy którym Wiktor próbował wymusić jej podpis. Przed nią leżała czysta kartka.
— Co napiszesz? — zapytałam.
Wzięła pióro Siergieja, ciężkie, czarne, z wyszczerbioną końcówką.
— Nazwiska ludzi, którym pomógł — odpowiedziała. — Żeby żadnego nie schowano za jego nazwiskiem.
Przez godzinę dyktowała mi imiona. Niektóre znałam z telewizji, inne należały do ludzi, o których nikt już nie pamiętał. Przy każdym babcia opowiadała jedną rzecz: kto bał się wystąpić, kto nie miał za co kupić lekarstw, kto dostał od Siergieja list, który uratował mu karierę.
Gdy skończyła, podsunęła mi kartkę.
— Dopisz na końcu, że dacza nie jest na sprzedaż.
— To konieczne?
— Bardzo. Niech nawet ściany wiedzą.
Napisałam zdanie drukowanymi literami. Babcia podpisała się pod nim powoli, bez pośpiechu. Potem podała pióro mnie.
— A ty dopisz swoje nazwisko.
Tym razem podpisałam się bez drżenia.
W pokoju Siergieja zegar nadal chodził. Wiktor chciał zatrzymać czas na jednym fałszywym podpisie, ale nie przewidział Niny, która zachowała rachunek, Leonida, który odważył się mówić, ani babci, która pamiętała każde słowo syna.
Nie odzyskałyśmy Siergieja.
Odzyskałyśmy jednak jego zamiar.
Kilka dni później pierwsza grupa młodych krytyków przyjechała do daczy obejrzeć archiwum. Antonina wyszła na werandę w bursztynowej spince. Trzymała listę nazwisk i pilnowała, żeby nikt nie dotykał fotografii mokrymi palcami.
Jeden z chłopaków zapytał ją, dlaczego dom jest różowy.
Babcia uśmiechnęła się lekko.
— Bo mój syn uważał, że nawet poważne rzeczy mogą mieć odważny kolor.
Potem wskazała na księgę gości.
— Proszę się podpisać. Tym razem własną ręką.
Chłopak pochylił się nad kartką, a za jego plecami na porcelanowej tabliczce zakwitł namalowany fiołek.
Przegapiłeś początek?




